Φορολογικοί έλεγχοι: Ανατροπή για τις παλιές υποθέσεις – Τι αλλάζει μετά την απόφαση του ΣτΕ για την παραγραφή

Νέο τοπίο στη δυνατότητα της ΑΑΔΕ να επιβάλλει φόρους και πρόστιμα για παλαιότερες φορολογικές χρήσεις διαμορφώνει απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας.

Στο επίκεντρο η δεκαετής και η εικοσαετής παραγραφή, αλλά και οι υποθέσεις που εξακολουθούν να εκκρεμούν.

Σημαντικούς περιορισμούς στη δυνατότητα της φορολογικής διοίκησης να καταλογίζει φόρους και πρόστιμα για παλαιές φορολογικές υποθέσεις θέτει η απόφαση 1246/2026 του Συμβουλίου της Επικρατείας, η οποία ανατρέπει βασικές παραδοχές που χρησιμοποιούνταν τα προηγούμενα χρόνια στους φορολογικούς ελέγχους.

Το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο έκρινε ότι η εικοσαετής παραγραφή για περιπτώσεις φοροδιαφυγής υπερβαίνει τα συνταγματικά ανεκτά όρια, ενώ έκρινε επίσης αντισυνταγματική τη μεταβατική διάταξη του νόμου 4646/2019, με την οποία είχε καθιερωθεί δεκαετής προθεσμία για συγκεκριμένες παλαιές φορολογικές χρήσεις.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί νέα δεδομένα για χιλιάδες φορολογικές υποθέσεις, καθώς επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο εξετάζεται η δυνατότητα του Δημοσίου να προχωρά σε καταλογισμούς για παραβάσεις προηγούμενων ετών.

■ Γιατί το ΣτΕ απέρριψε τη δεκαετή και την εικοσαετή παραγραφή

Η απόφαση της επταμελούς σύνθεσης του Β΄ Τμήματος του ΣτΕ στηρίζεται στις συνταγματικές αρχές της αναλογικότητας και της ασφάλειας δικαίου.

Ειδικότερα, το δικαστήριο έκρινε ότι η πρόβλεψη εικοσαετούς παραγραφής για την επιβολή φορολογικών επιβαρύνσεων λόγω φοροδιαφυγής, που περιλαμβανόταν στο άρθρο 36 του ν. 4174/2013, ήταν δυσανάλογη.

Όπως επισημαίνεται στο σκεπτικό, η συγκεκριμένη χρονική διάρκεια υπερβαίνει το αναγκαίο μέτρο για τον εντοπισμό φορολογικών παραβάσεων, λαμβάνοντας υπόψη και τις δυνατότητες που διαθέτει πλέον η φορολογική διοίκηση.

Τα σύγχρονα ηλεκτρονικά μέσα, οι ψηφιακές διασταυρώσεις και τα συστήματα ανάλυσης κινδύνου έχουν ενισχύσει σημαντικά την ελεγκτική ικανότητα της ΑΑΔΕ, περιορίζοντας την ανάγκη διατήρησης τόσο μεγάλων χρονικών περιθωρίων για τον εντοπισμό παραβάσεων.

Παράλληλα, το ΣτΕ έκρινε ότι η δεκαετής παραγραφή που προβλέφθηκε με τον ν. 4646/2019 δεν μπορεί να εφαρμοστεί στις συγκεκριμένες παλαιές περιόδους, καθώς προσκρούει στις διατάξεις του άρθρου 78 παρ. 1 και 2 του Συντάγματος.

Το πρόβλημα, σύμφωνα με τη δικαστική κρίση, είναι ότι η μεταβατική ρύθμιση καταλαμβάνει φορολογικό έτος του 2013, παρότι ο νόμος δημοσιεύθηκε το 2019, κατά τρόπο που δεν επιτρέπεται από τους συνταγματικούς περιορισμούς της αναδρομικής επιβολής φόρων.

■ Ποιες φορολογικές χρήσεις βρίσκονται στο επίκεντρο

Η μεταβατική διάταξη του ν. 4646/2019 προέβλεπε δεκαετή προθεσμία για περιπτώσεις φοροδιαφυγής που αφορούσαν:

- Τη χρήση 2012.

- Τη χρήση 2013.

- Τα φορολογικά έτη 2014, 2015, 2016 και 2017.

Μέχρι σήμερα, η φορολογική διοίκηση αξιοποιούσε τη συγκεκριμένη διάταξη για να διατηρεί ανοικτές υποθέσεις που, με βάση τον γενικό κανόνα της πενταετούς παραγραφής, θα είχαν ήδη κλείσει.

Μετά την απόφαση του ΣτΕ, η νομιμότητα των συγκεκριμένων δεκαετών παρατάσεων τίθεται πλέον υπό διαφορετική βάση.

Ωστόσο, η επίδραση της απόφασης δεν σημαίνει ότι κάθε φορολογικός έλεγχος των παραπάνω ετών ακυρώνεται αυτομάτως. Θα πρέπει να εξετάζονται το εφαρμοστέο νομοθετικό πλαίσιο, ο χρόνος έκδοσης της πράξης και η ύπαρξη τυχόν νόμιμων εξαιρέσεων, όπως τα συμπληρωματικά στοιχεία που μπορούν, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, να επηρεάσουν τον χρόνο παραγραφής.

■ Η υπόθεση με το εικονικό τιμολόγιο των 11.600 ευρώ

Η δικαστική κρίση προέκυψε από υπόθεση ατομικής επιχείρησης παραγωγής μελιού, στην οποία η φορολογική αρχή είχε επιβάλει πρόστιμο για τη λήψη εικονικού τιμολογίου κατά τη χρήση 2013.

Το παραστατικό είχε καθαρή αξία 11.600 ευρώ, ενώ το πρόστιμο που επιβλήθηκε ανερχόταν σε 4.640 ευρώ, δηλαδή στο 40% της αξίας του τιμολογίου.

Η πράξη επιβολής του προστίμου εκδόθηκε στις 24 Νοεμβρίου 2020, ενώ η πενταετής προθεσμία παραγραφής για τη συγκεκριμένη χρήση είχε ήδη ολοκληρωθεί στις 31 Δεκεμβρίου 2019.

Ο φορολογούμενος προσέφυγε στη Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών, χωρίς να δικαιωθεί σε εκείνο το στάδιο, καθώς η προσφυγή του απορρίφθηκε.

Στη συνέχεια, το Διοικητικό Πρωτοδικείο Κοζάνης ακύρωσε το πρόστιμο, θεωρώντας ανίσχυρη τη μεταβατική διάταξη που επέτρεπε τη δεκαετή παραγραφή.

Η ΑΑΔΕ προσέφυγε στο Συμβούλιο της Επικρατείας, υποστηρίζοντας ότι η δεκαετία δεν αποτελούσε παράταση, αλλά περιορισμό της αρχικής εικοσαετούς παραγραφής που προέβλεπε ο Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας.

Το επιχείρημα αυτό δεν έγινε δεκτό.

Το ΣτΕ έλαβε υπόψη ότι η φορολογική αρχή δεν είχε επικαλεστεί συμπληρωματικά στοιχεία που θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν διαφορετική αντιμετώπιση. Κατά συνέπεια, έκρινε ότι για τη συγκεκριμένη υπόθεση ίσχυε η πενταετής παραγραφή και ότι το δικαίωμα του Δημοσίου για την επιβολή του προστίμου είχε εκπνεύσει στις 31 Δεκεμβρίου 2019.

■ Τι σημαίνει η απόφαση για τους φορολογούμενους

Η απόφαση 1246/2026 αποκτά ιδιαίτερη σημασία για φορολογούμενους που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν ελέγχους ή πράξεις καταλογισμού οι οποίες στηρίζονται στις διατάξεις περί δεκαετούς ή εικοσαετούς παραγραφής.

Στο εξής, η επίκληση και μόνο της φοροδιαφυγής δεν αρκεί για να δικαιολογήσει οποιαδήποτε επιμήκυνση του χρόνου ελέγχου. Η φορολογική διοίκηση οφείλει να στηρίζεται σε συνταγματικά ανεκτές διατάξεις και να τεκμηριώνει τη συνδρομή των νόμιμων προϋποθέσεων για τυχόν εξαιρέσεις.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ύπαρξη συμπληρωματικών στοιχείων, καθώς η απουσία τους αποτέλεσε καθοριστικό παράγοντα στην υπόθεση που εξετάστηκε από το ΣτΕ.

Η εξέλιξη αυτή αναμένεται να επηρεάσει τόσο τις εκκρεμείς προσφυγές όσο και την αντιμετώπιση υποθέσεων από τη Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών και τα διοικητικά δικαστήρια.

Το βασικό μήνυμα της απόφασης είναι σαφές: Η φορολογική διοίκηση δεν μπορεί να διατηρεί επ' αόριστον ανοικτές παλαιές φορολογικές υποθέσεις. Η ανάγκη καταπολέμησης της φοροδιαφυγής πρέπει να συνδυάζεται με την τήρηση συγκεκριμένων και συνταγματικά αποδεκτών χρονικών ορίων, ώστε οι φορολογούμενοι να μην παραμένουν για απεριόριστο χρονικό διάστημα εκτεθειμένοι σε ενδεχόμενους καταλογισμούς.

Παναγιώτης Ράγγος

Λογιστής Φοροτεχνικός  Α΄ Τάξης - 

Πιστοποιημένος Εσωτερικός Ελεγκτή