Φόρο..γνώμες: Η διαπλοκή έχει πολλά ποδάρια…

 Όταν οι επιδοτήσεις, τα προγράμματα, οι επιχειρηματικές συνεργασίες και το δημόσιο χρήμα δημιουργούν ένα πολυεπίπεδο πεδίο ευθυνών. Γιατί οι λογιστές πρέπει πλέον να προσέχουν όχι μόνο ποιους πελάτες αναλαμβάνουν, αλλά και με ποιους συνεργάζονται.

Η διαπλοκή δεν έχει ένα πρόσωπο, μία μορφή ή έναν συγκεκριμένο τρόπο δράσης. Έχει πολλά ποδάρια, κινείται σε διαφορετικά επίπεδα, αλλάζει πρόσωπα και διαδρομές και πολλές φορές εμφανίζεται πίσω από μια απολύτως συνηθισμένη επιχειρηματική ή επαγγελματική δραστηριότητα.

Οι υποθέσεις που απασχολούν τη δημόσια συζήτηση, όπως εκείνες που σχετίζονται με το «Χωριάτικο», την Pizza Fan, τον ΟΠΕΚΕΠΕ, τα προγράμματα ΕΣΠΑ και τις διάφορες επιδοτήσεις, αναδεικνύουν ένα ευρύτερο ζήτημα: πόσο σύνθετες μπορεί να είναι οι διαδρομές του χρήματος, των συμφερόντων, των επιχειρηματικών σχέσεων και των ευθυνών.

Δεν είναι όλες οι υποθέσεις ίδιες. Ούτε σημαίνει ότι κάθε πρόσωπο ή επαγγελματίας που αναφέρεται σε μια υπόθεση έχει διαπράξει κάτι παράνομο. Οι ευθύνες κρίνονται από τα πραγματικά περιστατικά και τα στοιχεία κάθε υπόθεσης. Είναι όμως μια σημαντική αφορμή για να προβληματιστούμε για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν ορισμένα επιχειρηματικά και οικονομικά δίκτυα.

■ Η διαπλοκή δεν σταματά στη βιτρίνα

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο σε τέτοιες υποθέσεις δεν είναι μόνο το οικονομικό μέγεθος. Είναι η πιθανότητα να δημιουργούνται ολόκληρα πλέγματα σχέσεων και εξαρτήσεων.

Επιχειρηματίες, εταιρείες, ενδιάμεσοι, διαχειριστές, σύμβουλοι, δημόσιες υπηρεσίες, ελεγκτικοί μηχανισμοί και επαγγελματίες που αναλαμβάνουν να διεκπεραιώσουν διαδικασίες. Ο καθένας μπορεί να εμφανίζεται να έχει έναν διαφορετικό ρόλο.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιος γνωρίζει τι, ποιος αναλαμβάνει τι, ποιος υπογράφει, ποιος ελέγχει και ποιος τελικά αναλαμβάνει την ευθύνη.

Η διαπλοκή, όταν υπάρχει, δεν λειτουργεί απαραίτητα με έναν κεντρικό πρωταγωνιστή. Μπορεί να αξιοποιεί διαφορετικά επίπεδα, διαφορετικές ειδικότητες και διαφορετικές επαγγελματικές σχέσεις.

Και ακριβώς γι' αυτό χρειάζεται προσοχή. Γιατί πολλές φορές αυτό που φαίνεται ως μια απλή συνεργασία ή μια τυπική συναλλαγή μπορεί να αποτελεί μέρος μιας πολύ ευρύτερης δραστηριότητας.

■ ΟΠΕΚΕΠΕ, ΕΣΠΑ και επιδοτήσεις: όταν το δημόσιο χρήμα απαιτεί πραγματικούς ελέγχους

Οι υποθέσεις που αφορούν τον ΟΠΕΚΕΠΕ, τις αγροτικές ενισχύσεις, τα προγράμματα ΕΣΠΑ και τις επιδοτήσεις αναδεικνύουν μια ακόμη σημαντική διάσταση.

Η διαχείριση δημόσιου και ευρωπαϊκού χρήματος δεν είναι μια απλή διαδικασία υποβολής αιτήσεων και δικαιολογητικών. Προϋποθέτει πραγματικά δεδομένα, διασταυρώσεις, ουσιαστικούς ελέγχους και πλήρη τεκμηρίωση.

Όταν υπάρχουν εικονικά στοιχεία, ανακριβείς δηλώσεις, εταιρικά σχήματα που δημιουργούν ερωτήματα ή επιδοτήσεις που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματική οικονομική δραστηριότητα, τότε το πρόβλημα δεν περιορίζεται σε εκείνον που εισπράττει τα χρήματα.

Δημιουργείται ένα ευρύτερο ζήτημα ευθύνης:

- Ποιος προετοίμασε τον φάκελο;

- Ποιος έλεγξε τα δικαιολογητικά;

- Ποιος πιστοποίησε τα στοιχεία;

- Ποιος υπέγραψε;

- Ποιος είχε γνώση της πραγματικής κατάστασης;

- Ποιος είχε την υποχρέωση να εντοπίσει τις ανακρίβειες;

Το δημόσιο χρήμα και οι ευρωπαϊκοί πόροι δεν είναι πεδίο για πρόχειρες διαδικασίες, εξυπηρετήσεις και αδιαφανείς πρακτικές. Απαιτούν σοβαρότητα, διαφάνεια και λογοδοσία.

■ Το επάγγελμα του λογιστή χρειάζεται πλέον ακόμη μεγαλύτερη προσοχή

Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο μήνυμα για τον κλάδο μας.

Ο λογιστής δεν μπορεί να αντιμετωπίζει κάθε επαγγελματική ανάθεση ως μια απλή διεκπεραίωση. Δεν αρκεί να του φέρουν έναν φάκελο, να του ζητήσουν να υποβάλει μια αίτηση, να εκδώσει ένα παραστατικό ή να υπογράψει μια δήλωση και εκείνος να θεωρεί ότι η ευθύνη του τελειώνει στην καταχώριση των στοιχείων.

Οι εποχές έχουν αλλάξει. Οι ηλεκτρονικές διασταυρώσεις, τα ψηφιακά ίχνη, οι έλεγχοι και η δυνατότητα αναδρομικής αναζήτησης στοιχείων κάνουν κάθε επαγγελματική ενέργεια δυνητικά ελέγξιμη.

Γι' αυτό οι λογιστές πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί:

- Στους πελάτες που αναλαμβάνουν. Να γνωρίζουν με ποιον συνεργάζονται, ποια είναι η πραγματική δραστηριότητα και ποιοι βρίσκονται πίσω από τις επιχειρήσεις.

- Στις επιδοτήσεις και στα προγράμματα. Να μην υποβάλλουν στοιχεία που δεν έχουν ελεγχθεί και τεκμηριωθεί.

- Στις εταιρικές μεταβολές. Να εξετάζουν με προσοχή αλλαγές διαχειριστών, μετόχων, εταίρων και εκπροσώπων, ιδιαίτερα όταν δεν προκύπτει σαφής επιχειρηματική αιτιολογία.

- Στις υπογραφές και στις εξουσιοδοτήσεις. Να μην υπογράφουν ή πιστοποιούν κάτι που δεν γνωρίζουν και δεν μπορούν να υποστηρίξουν με στοιχεία.

- Στις ασυνήθιστες απαιτήσεις. Να αντιμετωπίζουν με επιφύλαξη αιτήματα για παρακάμψεις διαδικασιών, αναδρομικές διορθώσεις χωρίς τεκμηρίωση ή καταχωρίσεις που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.

Ο επαγγελματίας πρέπει να έχει τη γνώση και το θάρρος να αρνηθεί μια εργασία όταν διαπιστώνει ότι του ζητείται να συμμετάσχει σε κάτι που δεν μπορεί να ελέγξει ή να υποστηρίξει νόμιμα.

Δεν είναι υποχρεωτικό να αναλαμβάνουμε κάθε πελάτη. Και σίγουρα δεν είναι υποχρεωτικό να δεχόμαστε κάθε απαίτηση.

■ Προσοχή όχι μόνο στους πελάτες, αλλά και στους συνεργάτες

Υπάρχει όμως και μια άλλη διάσταση που δεν πρέπει να παραβλέψουμε: οι συνεργασίες που συνάπτουν οι ίδιοι οι λογιστές.

Δεν αρκεί να ελέγχουμε ποιον πελάτη αναλαμβάνουμε. Πρέπει να προσέχουμε και με ποιους συνεργαζόμαστε, σε ποια επιχειρηματικά σχήματα συμμετέχουμε, ποιες εταιρείες εκπροσωπούμε και ποιες δραστηριότητες συνδέονται με τις συνεργασίες μας.

Μια συνεργασία με έναν επαγγελματία, μια εταιρεία συμβούλων, έναν φορέα διαχείρισης προγραμμάτων ή μια επιχείρηση που δραστηριοποιείται στον χώρο των επιδοτήσεων μπορεί να φαίνεται απολύτως συνηθισμένη. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι γνωρίζουμε πάντα όλο το εύρος των δραστηριοτήτων ή των πρακτικών των συνεργατών μας.

Ο λογιστής πρέπει να γνωρίζει πού βάζει την υπογραφή του, με ποιον συνδέει το επαγγελματικό του όνομα και σε ποιες διαδικασίες συμμετέχει.

Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή:

- Στις κοινές αναλήψεις έργων και στις συμπράξεις με άλλα γραφεία ή εταιρείες.

- Στις συνεργασίες για προγράμματα ΕΣΠΑ, επιδοτήσεις και χρηματοδοτήσεις.

- Στις εταιρικές συμμετοχές και στις κοινές επιχειρηματικές δραστηριότητες.

- Στις εξουσιοδοτήσεις και στην παραχώρηση επαγγελματικής πρόσβασης.

- Στις περιπτώσεις όπου το όνομα, η ιδιότητα ή η επαγγελματική υπογραφή του λογιστή χρησιμοποιείται για να προσδώσει αξιοπιστία σε δραστηριότητες τρίτων.

- Στις συνεργασίες όπου οι αρμοδιότητες και οι πραγματικές ευθύνες δεν είναι ξεκάθαρες.

Η καλή συνεργασία προϋποθέτει εμπιστοσύνη, αλλά η επαγγελματική εμπιστοσύνη δεν μπορεί να είναι τυφλή. Χρειάζεται έλεγχος, σαφείς συμφωνίες, διαχωρισμός αρμοδιοτήτων και διαρκής επαγρύπνηση.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η επαγγελματική μας ιδιότητα δεν είναι ένα απλό τυπικό προσόν που μπορεί να χρησιμοποιείται ανεξέλεγκτα από τρίτους.

Δεν αρκεί να είσαι ο ίδιος νόμιμος. Πρέπει να προσέχεις και σε ποιες δραστηριότητες επιλέγεις να συμμετέχεις.

■ Δεν αρκεί να είσαι τυπικός. Πρέπει να είσαι και ουσιαστικά καλυμμένος.

Ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα είναι η τεκμηρίωση της επαγγελματικής εργασίας.

Ο λογιστής πρέπει να διατηρεί τα στοιχεία που του παραδίδονται, τις οδηγίες που λαμβάνει, τις επισημάνσεις που κάνει και τις απαντήσεις που παίρνει από τον πελάτη ή τον συνεργάτη του.

Πρέπει να υπάρχει σαφής περιγραφή της ανάθεσης, των αρμοδιοτήτων και των ορίων της ευθύνης του.

Γιατί αύριο, όταν ξεκινήσει ένας έλεγχος, δεν θα αρκεί να πει κάποιος «εγώ απλώς εκτελούσα εντολές».

Η εντολή του πελάτη ή του συνεργάτη δεν απαλλάσσει αυτομάτως τον επαγγελματία από τις δικές του υποχρεώσεις. Ούτε όμως σημαίνει ότι ο λογιστής ευθύνεται αυτομάτως για κάθε παράνομη ενέργεια κάποιου με τον οποίο συνεργάζεται.

Η ευθύνη κρίνεται με βάση τον πραγματικό ρόλο, τη γνώση, τις πράξεις, τις παραλείψεις και τα στοιχεία κάθε περίπτωσης.

Γι' αυτό χρειάζεται επαγγελματική οργάνωση, προσεκτική επιλογή συνεργασιών και καταγραφή των ενεργειών μας. Η πρόληψη είναι πολύ σημαντικότερη από την προσπάθεια να αποδείξουμε εκ των υστέρων ότι δεν γνωρίζαμε.

■ Οι καιροί είναι ύπουλοι. Η επαγγελματική ευθύνη δεν είναι διαπραγματεύσιμη.

Δεν χρειάζεται να βλέπουμε παντού συνωμοσίες ούτε να αντιμετωπίζουμε κάθε επιχειρηματία ως ύποπτο. Η υγιής επιχειρηματικότητα, η αξιοποίηση των επιδοτήσεων και η συμμετοχή σε προγράμματα ανάπτυξης είναι απαραίτητα στοιχεία της οικονομίας.

Χρειάζεται όμως να καταλάβουμε ότι πίσω από μια φαινομενικά απλή επαγγελματική συνεργασία μπορεί να υπάρχουν πολύ περισσότερα από όσα βλέπουμε στην αρχή.

Όταν αποκαλύπτονται τέτοιες υποθέσεις, δεν πρέπει να αναρωτιόμαστε μόνο ποιος εισέπραξε τα χρήματα ή ποιος βρίσκεται στο επίκεντρο της έρευνας.

Πρέπει να αναρωτιόμαστε και πώς λειτούργησαν οι μηχανισμοί, ποιοι έλεγχοι δεν έγιναν, ποια προειδοποιητικά σημάδια αγνοήθηκαν και πώς μπορεί να προστατευθεί η νομιμότητα.

Η διαπλοκή έχει πολλά ποδάρια. Και πολλές φορές δεν ξέρεις από πού θα σου έρθει.

Για τον λογιστή, λοιπόν, η προσοχή δεν είναι πλέον απλώς επαγγελματική αρετή. Είναι αναγκαιότητα.

Να επιλέγουμε προσεκτικά ποιους πελάτες αναλαμβάνουμε. Να εξετάζουμε με ποιους συνεργαζόμαστε. Να γνωρίζουμε σε ποια σχήματα συμμετέχουμε. Να ελέγχουμε τι υπογράφουμε. Να κρατάμε τεκμήρια της δουλειάς μας και να μη δεχόμαστε να γίνουμε κρίκος σε αλυσίδες που δεν γνωρίζουμε πού οδηγούν.

Καλύτερα να χάσεις έναν πελάτη ή μια συνεργασία, παρά να θέσεις σε κίνδυνο την επαγγελματική σου υπόσταση, την αξιοπιστία σου, την άδειά σου και το όνομά σου.

Γιατί στο τέλος της ημέρας, ο λογιστής πρέπει να μπορεί να κοιμάται ήσυχος με τη συνείδησή του.

Και αυτό δεν αγοράζεται με καμία αμοιβή.

Η επαγγελματική αξιοπρέπεια δεν έχει τιμή. Και η υπογραφή μας δεν είναι για κάθε χρήση.

Παναγιώτης Ράγγος

Λογιστής Φοροτεχνικός  Α΄ Τάξης - Οικονομολόγος

Πιστοποιημένος Εσωτερικός Ελεγκτής