Φιλανθρωπία ή μπίζνες με τον ανθρώπινο πόνο; Ποιος ελέγχει τις ΜΚΟ και τις δωρεές των πολιτών;

Η εξάρθρωση εγκληματικής οργάνωσης που φέρεται να συγκέντρωνε δωρεές για άρρωστα παιδιά, με εκτιμώμενο παράνομο όφελος 2,83 εκατ. ευρώ, ανοίγει ξανά τη συζήτηση για τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και τον έλεγχο των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων στην Ελλάδα.

Πώς λειτουργεί το θεσμικό πλαίσιο, ποιος ελέγχει τη διαχείριση των χρημάτων και τι πρέπει να αλλάξει;

Μια ιδιαίτερα σοβαρή υπόθεση οικονομικής απάτης, με επίκεντρο την ευαισθησία των πολιτών απέναντι σε παιδιά που αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα υγείας, φέρνει στο προσκήνιο ένα ζήτημα που αφορά ολόκληρη την κοινωνία: ποιος ελέγχει τελικά τα χρήματα που συγκεντρώνονται μέσω φιλανθρωπικών δράσεων;

Η εξάρθρωση εγκληματικής οργάνωσης από την Ελληνική Αστυνομία, η οποία σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση της 31ης Οκτωβρίου 2026 φέρεται να χρησιμοποιούσε σωματείο με τη μορφή ΜΚΟ για την εξαπάτηση δωρητών και την ιδιοποίηση χρημάτων που προορίζονταν για παιδιά, αναδεικνύει σοβαρά κενά που πρέπει να εξεταστούν στο σύστημα εποπτείας των ερανικών δραστηριοτήτων.

Σύμφωνα με την ΕΛ.ΑΣ., συνελήφθησαν έξι άτομα, ενώ το εκτιμώμενο παράνομο περιουσιακό όφελος ανέρχεται σε περίπου 2.829.516 ευρώ.

Η υπόθεση, ωστόσο, δεν πρέπει να οδηγήσει σε συλλήβδην απαξίωση των ΜΚΟ. Χιλιάδες οργανώσεις και εθελοντές προσφέρουν πραγματικό και πολύτιμο κοινωνικό έργο. Το ζητούμενο είναι να προστατευθούν τόσο οι πολίτες που προσφέρουν από το υστέρημά τους όσο και οι πραγματικές οργανώσεις που στηρίζουν ευάλωτους ανθρώπους.

■ Τα στοιχεία της ΕΛ.ΑΣ. που προκαλούν προβληματισμό

Η αστυνομική έρευνα, σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση, αποκάλυψε δύο υποομάδες με διαφορετικά πεδία δραστηριότητας και ένα κοινό μέλος που φέρεται να συνέδεε τη λειτουργία τους.

Η πρώτη υποομάδα φέρεται να δραστηριοποιούνταν τουλάχιστον από τον Οκτώβριο του 2018, χρησιμοποιώντας σωματείο – ΜΚΟ για τη συγκέντρωση δωρεών υπέρ παιδιών με βαριές ασθένειες ή αναπηρίες.

Οι ερανικές δράσεις, σύμφωνα με την αστυνομία, πραγματοποιούνταν χωρίς την προβλεπόμενη από τον νόμο άδεια, ενώ ο πραγματικός σκοπός λειτουργίας του σωματείου φέρεται να διέφερε από τον εμφανιζόμενο.

Οι φερόμενες πρακτικές περιλάμβαναν:

- Επαναλαμβανόμενους εράνους για τα ίδια παιδιά, χωρίς επαρκή ενημέρωση των δωρητών.

- Παρουσίαση ιατρικών εξόδων ως αναγκαίων, ενώ καλύπτονταν από ασφαλιστικούς φορείς.

- Εμφάνιση ιατρικών και νοσηλευτικών δαπανών σε σημαντικά υψηλότερα ποσά από τα πραγματικά.

- Ανακοινώσεις για οικονομική ενίσχυση νοσηλευτικών ιδρυμάτων, χωρίς να πραγματοποιούνται οι αντίστοιχες καταβολές.

- Είσπραξη δωρεών τόσο σε λογαριασμούς του σωματείου όσο και σε προσωπικούς λογαριασμούς.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι, σύμφωνα με την αστυνομική έρευνα, οι δωρεές γνωστών καλλιτεχνών, αθλητών και επιχειρηματιών προβάλλονταν δημόσια, προκειμένου να ενισχύεται η αξιοπιστία της οργάνωσης και να προσελκύονται περισσότεροι δωρητές.

■ Πάνω από 5,8 εκατομμύρια ευρώ σε τραπεζικούς λογαριασμούς

Τα οικονομικά στοιχεία της υπόθεσης είναι αποκαλυπτικά.

Σύμφωνα με την ΕΛ.ΑΣ., κατά το χρονικό διάστημα 2018-2026 πιστώθηκαν περισσότερο από 5,8 εκατομμύρια ευρώ στους λογαριασμούς του σωματείου και σε προσωπικούς λογαριασμούς του 37χρονου εμπλεκομένου.

Στο πλαίσιο της οικονομικής έρευνας εξετάστηκαν 29 τραπεζικοί λογαριασμοί και λογαριασμοί ιδρυμάτων πληρωμών στην Ελλάδα και το εξωτερικό, ενώ αναλύθηκαν περισσότερες από 246.000 κινήσεις.

Από τους διασταυρωτικούς ελέγχους προέκυψαν συνολικά 92 ερανικές δράσεις για 74 ωφελούμενα πρόσωπα, από τα οποία 55 έχουν ταυτοποιηθεί.

Ιδιαίτερα σημαντικά είναι τα στοιχεία που αφορούν τις οικογένειες 34 παιδιών που εξετάστηκαν από τις Αρχές.

Οι αντίστοιχες πιστώσεις δωρεών ανέρχονταν σε 3.940.692 ευρώ, ενώ στις οικογένειες αποδόθηκαν συνολικά περίπου 1.111.176 ευρώ.

Η διαφορά, ύψους περίπου 2.829.516 ευρώ, αποτελεί το εκτιμώμενο παράνομο περιουσιακό όφελος σύμφωνα με την αστυνομική έρευνα.

Οι Αρχές επισημαίνουν ότι παραμένει αδιευκρίνιστο το συνολικό ύψος των χρημάτων που συγκεντρώθηκαν σε μετρητά μέσω εκδηλώσεων και κουμπαράδων σε διάφορα σημεία της χώρας.

■ Η διαδρομή των χρημάτων και οι προσωπικές δαπάνες

Σύμφωνα με την ανακοίνωση της ΕΛ.ΑΣ., τα χρήματα που δεν αποδίδονταν στις οικογένειες φέρονται να μεταφέρονταν μεταξύ προσωπικών και εταιρικών λογαριασμών, να αναλαμβάνονταν σε μετρητά ή να χρησιμοποιούνταν για προσωπικές δαπάνες.

Η οικονομική έρευνα εντόπισε, μεταξύ άλλων, δαπάνες για πολυτελή καταναλωτικά αγαθά, διαμονές σε πολυτελή καταλύματα και γεύματα σε εστιατόρια.

Παράλληλα, εξετάστηκαν συναλλαγές μέσω στοιχηματικών λογαριασμών. Σύμφωνα με την αστυνομία, στον λογαριασμό του 37χρονου είχαν πιστωθεί περισσότερα από 2,6 εκατομμύρια ευρώ, ενώ είχαν εκταμιευθεί πάνω από 2 εκατομμύρια ευρώ.

Επιπλέον, εντοπίστηκαν δύο εικονικές εταιρείες και μία εικονική ατομική επιχείρηση, μέσω των οποίων φέρεται να εκδίδονταν εννέα εικονικά φορολογικά παραστατικά συνολικής αξίας 149.700 ευρώ.

■ Από τις δωρεές για παιδιά στη χειραγώγηση ποδοσφαιρικών αγώνων

Η έρευνα αποκάλυψε και δεύτερη υποομάδα, η οποία φέρεται να δραστηριοποιούνταν από τον Σεπτέμβριο του 2026 στη χειραγώγηση ποδοσφαιρικών αγώνων.

Σύμφωνα με την ΕΛ.ΑΣ., μέρος των εσόδων της πρώτης υποομάδας φέρεται να χρηματοδοτούσε τη δραστηριότητα της δεύτερης.

Στο πλαίσιο αυτό διερευνήθηκαν χρηματοδοτήσεις ποδοσφαιρικών σωματείων, άτυπες καταβολές χρημάτων και απόπειρες επηρεασμού αποτελεσμάτων αγώνων, με σκοπό τόσο την ευνοϊκή μεταχείριση συγκεκριμένης ομάδας όσο και την αποκόμιση κερδών μέσω στοιχηματισμού.

Η αστυνομική ανακοίνωση αναφέρει επίσης ότι εντοπίστηκαν καταβολές χρημάτων για την εξασφάλιση ευνοϊκής διαιτητικής μεταχείρισης.

Πρόκειται για ένα επιπλέον σκέλος της υπόθεσης, το οποίο βρίσκεται υπό διερεύνηση.

■ Πότε μια ΜΚΟ είναι νόμιμη και ποιος ελέγχει τη λειτουργία της;

Ο όρος Μη Κυβερνητική Οργάνωση δεν αποτελεί αυτοτελή νομική μορφή. Στην Ελλάδα, μια οργάνωση μπορεί να λειτουργεί ως σωματείο, αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία ή ίδρυμα, ανάλογα με τη νομική της σύσταση.

Το θεσμικό πλαίσιο περιλαμβάνει τον Αστικό Κώδικα και τον Ν. 4873/2021 για τις Οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών.

Μια οργάνωση πρέπει να έχει συσταθεί νόμιμα, να διαθέτει καταστατικό με σαφή σκοπό, να εκπληρώνει τις φορολογικές και λογιστικές υποχρεώσεις της και να χρησιμοποιεί τους πόρους της για την εξυπηρέτηση των σκοπών της.

Ανάλογα με τη δραστηριότητά της, μπορεί να απαιτούνται ειδικές εγγραφές, άδειες ή πρόσθετες υποχρεώσεις.

Ωστόσο, η νόμιμη σύσταση μιας ΜΚΟ δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η οικονομική της διαχείριση είναι διαφανής.

Αυτό είναι και το βασικό σημείο που πρέπει να απασχολήσει την πολιτεία: ο έλεγχος δεν πρέπει να περιορίζεται στην ύπαρξη ενός καταστατικού ή ενός ΑΦΜ, αλλά να εξετάζει την πραγματική οικονομική δραστηριότητα της οργάνωσης.

■ Τι πρέπει να ελέγχει το κράτος;

Η εποπτεία των ΜΚΟ και των φιλανθρωπικών δράσεων απαιτεί συνεργασία των αρμόδιων υπηρεσιών.

Η ΑΑΔΕ πρέπει να εξετάζει τη φορολογική συμμόρφωση, τα έσοδα, τις δαπάνες και τα παραστατικά.

Οι τράπεζες έχουν υποχρεώσεις παρακολούθησης συναλλαγών και αναφοράς ύποπτων δραστηριοτήτων στο πλαίσιο της νομοθεσίας.

Η Αρχή Καταπολέμησης της Νομιμοποίησης Εσόδων από Εγκληματικές Δραστηριότητες διερευνά ύποπτες χρηματοοικονομικές ροές, ενώ η Οικονομική Αστυνομία και οι εισαγγελικές αρχές παρεμβαίνουν όταν προκύπτουν ενδείξεις ποινικών αδικημάτων.

Παράλληλα, οι αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Εσωτερικών έχουν ρόλο στην εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου για τις Οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών.

Ο ουσιαστικός έλεγχος πρέπει να απαντά σε συγκεκριμένα ερωτήματα:

- Πόσα χρήματα συγκεντρώθηκαν από κάθε ερανική δράση;

- Σε ποιους λογαριασμούς κατατέθηκαν;

- Ποιος είχε δικαίωμα διαχείρισης;

- Πόσα χρήματα έφτασαν στους πραγματικούς δικαιούχους;

- Υπάρχουν πραγματικά παραστατικά για τις δαπάνες;

- Έγιναν μεταφορές σε προσωπικούς λογαριασμούς ή εταιρείες που συνδέονται με τη διοίκηση;

- Υπάρχουν αποκλίσεις μεταξύ των ποσών που συγκεντρώθηκαν και εκείνων που τελικά διατέθηκαν;

Η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα πρέπει να είναι τεκμηριωμένη και ελέγξιμη.

■ Έξι προτάσεις για μεγαλύτερη διαφάνεια στις φιλανθρωπικές δράσεις

Η συγκεκριμένη υπόθεση αναδεικνύει την ανάγκη να εξεταστεί η ενίσχυση του συστήματος εποπτείας των εράνων και των οργανώσεων που συγκεντρώνουν χρήματα από το κοινό.

Στο πλαίσιο αυτό, θα μπορούσαν να εξεταστούν έξι συγκεκριμένες παρεμβάσεις:

1. Ενιαία ψηφιακή καταγραφή των ερανικών δράσεων.

Κάθε δημόσια εκστρατεία συγκέντρωσης χρημάτων να διαθέτει μοναδικό αριθμό καταχώρισης, με σαφή αναφορά στον σκοπό, στη διάρκεια και στον δικαιούχο.

2. Διακριτοί τραπεζικοί λογαριασμοί.

Οι δωρεές να συγκεντρώνονται σε λογαριασμούς της ίδιας της οργάνωσης και να είναι δυνατή η παρακολούθηση των χρημάτων ανά δράση.

3. Υποχρεωτικός οικονομικός απολογισμός.

Μετά την ολοκλήρωση κάθε σημαντικής ερανικής εκστρατείας να δημοσιοποιούνται τα συνολικά έσοδα, οι δαπάνες και το διαθέσιμο υπόλοιπο.

4. Διασταύρωση των πραγματικών αναγκών.

Όταν συγκεντρώνονται χρήματα για ιατρικές ανάγκες, να επιβεβαιώνονται οι σχετικές δαπάνες με τα αρμόδια νοσηλευτικά ιδρύματα και τα νόμιμα παραστατικά, με απόλυτο σεβασμό στο ιατρικό απόρρητο.

5. Έλεγχοι βάσει οικονομικού κινδύνου.

Να ενεργοποιούνται έκτακτοι έλεγχοι όταν εντοπίζονται ασυνήθιστες εισροές, συχνές αναλήψεις, μεταφορές σε προσωπικούς λογαριασμούς ή σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ δωρεών και πραγματικών δαπανών.

6. Ασφαλής μηχανισμός καταγγελιών.

Οι πολίτες, οι δωρητές και οι δικαιούχοι να μπορούν να αναφέρουν ύποπτες πρακτικές με απλό και ασφαλή τρόπο.

Οι παραπάνω προτάσεις αποτελούν κατευθύνσεις για πιθανή θεσμική ενίσχυση και όχι περιγραφή υποχρεώσεων που ισχύουν ήδη στο σύνολό τους.

■ Να προστατευθούν οι πραγματικές οργανώσεις και οι άνθρωποι που έχουν ανάγκη

Η αυστηροποίηση των ελέγχων δεν πρέπει να οδηγήσει σε συλλογική αμφισβήτηση όλων των ΜΚΟ.

Οι πραγματικές οργανώσεις προσφέρουν σημαντικό έργο στην κοινωνική πρόνοια, στην υγεία, στην αντιμετώπιση της φτώχειας και στην προστασία ευάλωτων ομάδων.

Η διαφάνεια δεν αποτελεί εμπόδιο στη φιλανθρωπία. Αποτελεί προϋπόθεση για την αξιοπιστία της.

Το κράτος οφείλει να δημιουργήσει ένα σύστημα που θα εντοπίζει εγκαίρως τις ύποπτες δραστηριότητες, θα ελέγχει τη διαχείριση των δωρεών και θα διασφαλίζει ότι οι πόροι καταλήγουν στους ανθρώπους για τους οποίους συγκεντρώνονται.

Παράλληλα, οι έλεγχοι πρέπει να είναι αναλογικοί, ώστε να μην επιβαρύνουν δυσανάλογα τις μικρές και πραγματικά εθελοντικές οργανώσεις.

■ Η εμπιστοσύνη των πολιτών δεν μπορεί να γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης

Το μεγαλύτερο πρόβλημα τέτοιων υποθέσεων δεν είναι μόνο η οικονομική ζημία που υφίστανται οι δωρητές.

Είναι ότι πλήττεται η εμπιστοσύνη της κοινωνίας στην ίδια την έννοια της αλληλεγγύης.

Όταν κάποιος προσφέρει χρήματα πιστεύοντας ότι συμβάλλει στη θεραπεία ενός άρρωστου παιδιού, δικαιούται να γνωρίζει ότι η δωρεά του χρησιμοποιείται για τον συγκεκριμένο σκοπό.

Η πολιτεία δεν μπορεί να περιορίζεται στην καταστολή, αφού αποκαλυφθεί μια εγκληματική δραστηριότητα. Χρειάζεται πρόληψη, συστηματική εποπτεία, οικονομικές διασταυρώσεις και ουσιαστική λογοδοσία.

Η φιλανθρωπία δεν μπορεί να λειτουργεί χωρίς διαφάνεια. Και η εμπιστοσύνη των πολιτών δεν μπορεί να αποτελεί εργαλείο παράνομου πλουτισμού.

Παναγιώτης Ράγγος

Λογιστής Φοροτεχνικός  Α΄ Τάξης - 

Πιστοποιημένος Εσωτερικός Ελεγκτή