ΚΕΝΟ ΦΠΑ: Στο 9% το 2024 σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Τα ψηφιακά συστήματα, οι αδυναμίες και η ανάγκη για πραγματικούς φορολογικούς ελέγχους

Η Ελλάδα περιόρισε τις απώλειες ΦΠΑ κατά 12,7 ποσοστιαίες μονάδες από το 2019. Τα στοιχεία του 2024 δείχνουν νέα βελτίωση, με το κενό να υποχωρεί στο 9% και τις απώλειες να εκτιμώνται σε 2,116 δισ. ευρώ.

Όμως η ηλεκτρονική διασύνδεση POS, ταμειακών μηχανών και myDATA δεν αρκεί από μόνη της. Στο επίκεντρο μπαίνουν πλέον η ποιότητα των ελέγχων, η αξιοπιστία των λογισμικών και η πραγματική παρουσία των ελεγκτικών μηχανισμών στην αγορά.

Τι δείχνουν τελικά τα στοιχεία του 2024

Υπάρχουν πλέον δημοσιευμένα στοιχεία για το 2024 και μάλιστα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην έκθεση «VAT Gap in Europe – Report 2025», η οποία δημοσιεύθηκε στις 11 Δεκεμβρίου 2025.

Η έκθεση περιλαμβάνει προκαταρκτικές εκτιμήσεις για το 2024 και επιβεβαιώνει τη συνέχιση της πτωτικής πορείας του κενού ΦΠΑ στην Ελλάδα.

Συγκεκριμένα, το κενό συμμόρφωσης ΦΠΑ εκτιμάται ότι υποχώρησε στο 9% το 2024, από 11,4% το 2023 και 24% το 2019.

Η εξέλιξη αποτυπώνεται στα ακόλουθα στοιχεία:

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, VAT Gap Report 2025. Τα στοιχεία του 2024 αποτελούν ταχείες προκαταρκτικές εκτιμήσεις, βασισμένες σε απλουστευμένη μεθοδολογία.

Το στοιχείο που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι ότι το 2024 οι θεωρητικές συνολικές υποχρεώσεις ΦΠΑ (VTTL) υπολογίζονται σε 23,5 δισ. ευρώ, ενώ τα πραγματικά έσοδα από ΦΠΑ ανήλθαν σε 21,384 δισ. ευρώ.

Η διαφορά, δηλαδή το εκτιμώμενο κενό συμμόρφωσης, διαμορφώνεται στα 2,116 δισ. ευρώ.

Πρόκειται για σημαντική βελτίωση σε σχέση με το 2019, όταν οι αντίστοιχες απώλειες υπολογίζονταν σε 4,872 δισ. ευρώ.

Πρέπει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι το 9% δεν αποτελεί οριστικό απολογισμό ελεγκτικών ευρημάτων για το 2024. Είναι μακροοικονομική εκτίμηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία μπορεί να αναθεωρηθεί όταν ενσωματωθούν νεότερα στοιχεία.

Επίσης, δεν πρέπει να συγκρίνεται απευθείας με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 2023, ο οποίος ήταν 9,5%, καθώς στην ίδια έκθεση δεν υπάρχει αντίστοιχο οριστικό συγκρίσιμο ευρωπαϊκό μέγεθος για το 2024.

Ηλεκτρονική διασύνδεση: Έγιναν σημαντικά βήματα, αλλά το ζητούμενο είναι η ουσιαστική λειτουργία

Η διασύνδεση των POS με τις ταμειακές μηχανές, η ηλεκτρονική αποστολή δεδομένων στην ΑΑΔΕ και η λειτουργία του myDATA αποτέλεσαν σημαντικές παρεμβάσεις για τον περιορισμό της φοροδιαφυγής.

Στόχος είναι κάθε συναλλαγή με κάρτα να αντιστοιχεί σε νόμιμο φορολογικό παραστατικό, να καταγράφεται στο ταμειακό σύστημα και να διαβιβάζεται ηλεκτρονικά στη φορολογική διοίκηση.

Η μεταρρύθμιση δεν είναι πλέον απλώς εξαγγελία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε αξιολόγησή της τον Οκτώβριο του 2025, επιβεβαίωσε ότι τουλάχιστον 400.000 ηλεκτρονικές ταμειακές μηχανές είχαν διασυνδεθεί με τα POS και τα συστήματα της ΑΑΔΕ.

Επιπλέον, σε επιτόπιο έλεγχο που πραγματοποιήθηκε στις 30 Ιουλίου 2025, οι υπηρεσίες της Επιτροπής επιβεβαίωσαν την ολοκλήρωση της ενσωμάτωσης των σχετικών συστημάτων και τη μετάδοση των δεδομένων σε σχεδόν πραγματικό χρόνο.

Ωστόσο, εδώ βρίσκεται και το κρίσιμο σημείο: η τεχνική ολοκλήρωση μιας διασύνδεσης δεν σημαίνει αυτομάτως ότι έχει εξασφαλιστεί η πλήρης φορολογική συμμόρφωση.

Η ύπαρξη ηλεκτρονικής σύνδεσης δεν αποκλείει την απόκρυψη συναλλαγών, την εσφαλμένη καταχώριση, τις παραλείψεις στη διαβίβαση, τις αδυναμίες των εμπορικών προγραμμάτων ή την εκμετάλλευση τεχνικών παραθύρων.

Χρειάζεται, επομένως, να ελεγχθεί όχι μόνο αν τα συστήματα είναι συνδεδεμένα, αλλά και αν λειτουργούν σωστά σε πραγματικές συνθήκες αγοράς.

Τα στοιχεία των ελέγχων αποκαλύπτουν γιατί δεν αρκεί η τεχνολογία

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στην αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την εφαρμογή της διασύνδεσης POS και ταμειακών συστημάτων.

Σύμφωνα με τα δεδομένα της ΑΑΔΕ που παρατίθενται στην αξιολόγηση, κατά το πρώτο εξάμηνο του 2024 πραγματοποιήθηκαν 33.838 έλεγχοι.

Από αυτούς:

• Σε 186 επιχειρήσεις, δηλαδή στο 0,55% των ελεγχόμενων περιπτώσεων, εντοπίστηκαν παραβάσεις μη διαβίβασης δεδομένων.
• Καταγράφηκαν συνολικά 1.106.118 παραβάσεις.
• Η καθαρή αποκρυβείσα αξία ανήλθε σε 12.726.282 ευρώ.

Τα στοιχεία αυτά δεν αποδεικνύουν ότι όλες οι επιχειρήσεις παρουσιάζουν αντίστοιχα προβλήματα. Δείχνουν, όμως, ότι ακόμη και μετά την εφαρμογή της ηλεκτρονικής διασύνδεσης εξακολουθούν να εντοπίζονται περιπτώσεις σημαντικής μη διαβίβασης δεδομένων.

Η συγκεκριμένη εικόνα αναδεικνύει την ανάγκη να αξιολογείται διαρκώς η αποτελεσματικότητα των ηλεκτρονικών συστημάτων και όχι απλώς η τυπική συμμόρφωση των επιχειρήσεων με την υποχρέωση διασύνδεσης.

Το μεγάλο ζήτημα των εμπορικών λογισμικών και των ηλεκτρονικών ελέγχων

Ένα πεδίο που χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή είναι η λειτουργία των εμπορικών προγραμμάτων, των ERP, των ταμειακών συστημάτων και των εφαρμογών τιμολόγησης.

Τα συστήματα αυτά αποτελούν πλέον βασικό κρίκο στην αλυσίδα καταγραφής και διαβίβασης των οικονομικών συναλλαγών.

Αν ένα πρόγραμμα παρουσιάζει αδυναμίες, εσφαλμένες παραμετροποιήσεις ή προβλήματα επικοινωνίας με τα συστήματα της ΑΑΔΕ, υπάρχει κίνδυνος να δημιουργούνται κενά στην εικόνα που λαμβάνει η φορολογική διοίκηση.

Για τον λόγο αυτό χρειάζεται ένα αυστηρότερο και διαρκές πλαίσιο τεχνικών ελέγχων.

Ειδικότερα, πρέπει να εξεταστούν:

1. Η αξιοπιστία των λογισμικών: Έλεγχος της ορθής λειτουργίας των εμπορικών εφαρμογών και της συμμόρφωσής τους με τις τεχνικές προδιαγραφές.
2. Η διαβίβαση των συναλλαγών: Διασταύρωση ότι κάθε συναλλαγή που πραγματοποιείται σε POS καταγράφεται στο αντίστοιχο ταμειακό ή ERP σύστημα και αποστέλλεται στην ΑΑΔΕ.
3. Οι ακυρώσεις και οι επιστροφές: Έλεγχος των ακυρωτικών παραστατικών, των επιστροφών χρημάτων και των μεταγενέστερων διορθώσεων, ώστε να μην μπορούν να χρησιμοποιούνται για την απόκρυψη πραγματικού τζίρου.
4. Τα τεχνικά αρχεία λειτουργίας: Έλεγχος των ηλεκτρονικών καταγραφών, των χρονικών σημάνσεων, των αλλαγών στις παραμετροποιήσεις και των διακοπών επικοινωνίας.
5. Οι ενημερώσεις των προγραμμάτων: Τακτικός έλεγχος των νέων εκδόσεων και των αλλαγών που πραγματοποιούνται στα συστήματα, ώστε να διασφαλίζεται ότι δεν δημιουργούνται νέες δυνατότητες παράκαμψης.
6. Οι διασταυρώσεις δεδομένων: Αυτόματη σύγκριση των στοιχείων POS, ταμειακών μηχανών, myDATA, τραπεζικών συναλλαγών και δηλώσεων ΦΠΑ.

Ιδιαίτερη σημασία έχει να μη θεωρείται μια επιχείρηση φορολογικά συνεπής απλώς επειδή το σύστημά της εμφανίζεται ως διασυνδεδεμένο.

Η ΑΑΔΕ πρέπει να έχει τη δυνατότητα να διαπιστώνει εάν η συναλλαγή καταγράφηκε σωστά, εάν διαβιβάστηκε εγκαίρως και εάν τα στοιχεία της συμφωνούν με τις υπόλοιπες διαθέσιμες πληροφορίες.

Οι τεχνικοί έλεγχοι πρέπει να αφορούν τόσο τις επιχειρήσεις όσο και τους παρόχους λογισμικού και τεχνικής υποστήριξης, με σαφείς προδιαγραφές, διαδικασίες πιστοποίησης και ευθύνη για τις παραβιάσεις των κανόνων.

Χρειάζονται πραγματικοί έλεγχοι στην αγορά – όχι μόνο ηλεκτρονικές διασταυρώσεις

Η τεχνολογία αποτελεί ένα ισχυρό εργαλείο, αλλά δεν μπορεί να αντικαταστήσει πλήρως τον φυσικό φορολογικό έλεγχο.

Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες η πραγματική οικονομική δραστηριότητα μιας επιχείρησης δεν αποτυπώνεται πλήρως στα ηλεκτρονικά δεδομένα που διαβιβάζονται.

Για παράδειγμα, μπορεί να υπάρχουν συναλλαγές που δεν καταγράφονται καθόλου, πωλήσεις χωρίς έκδοση αποδείξεων, αποκλίσεις μεταξύ πραγματικού αποθέματος και λογιστικών στοιχείων ή διαφορές ανάμεσα στην πραγματική απασχόληση και τον δηλωμένο κύκλο εργασιών.

Αυτές οι περιπτώσεις απαιτούν επιτόπιο έλεγχο, διασταύρωση παραστατικών, εξέταση των πραγματικών συναλλαγών και ουσιαστική αξιολόγηση της οικονομικής δραστηριότητας.

Οι φορολογικές αρχές χρειάζεται να ενισχύσουν:

• Τους αιφνιδιαστικούς ελέγχους σε επιχειρήσεις υψηλού κινδύνου.
• Τους ελέγχους σε κλάδους με μεγάλη χρήση μετρητών.
• Τις διασταυρώσεις μεταξύ αγορών, πωλήσεων, αποθεμάτων και δηλωμένου τζίρου.
• Τους ελέγχους σε επιχειρήσεις με επαναλαμβανόμενες αποκλίσεις στα ηλεκτρονικά δεδομένα.
• Την εξέταση της πραγματικής αντιστοιχίας μεταξύ συναλλαγών με κάρτα και εκδοθέντων παραστατικών.

Το ζητούμενο δεν είναι η αύξηση των ελέγχων χωρίς κριτήρια, αλλά η βελτίωση της στόχευσής τους και η ουσιαστική αξιοποίηση των ευρημάτων.

Το myDATA χρειάζεται συνεχή αναβάθμιση και καλύτερες διασταυρώσεις

Η πλατφόρμα myDATA αποτελεί σημαντικό εργαλείο για τη συγκέντρωση των φορολογικών δεδομένων.

Ωστόσο, η αποτελεσματικότητά της εξαρτάται από την ποιότητα, την πληρότητα και την ορθότητα των στοιχείων που διαβιβάζονται.

Απαιτείται συνεχής βελτίωση των αυτοματοποιημένων ελέγχων, ώστε να εντοπίζονται εγκαίρως:

• Παραστατικά που δεν έχουν διαβιβαστεί.
• Αποκλίσεις μεταξύ εσόδων και εξόδων.
• Ασυνήθιστες μεταβολές στον κύκλο εργασιών.
• Επαναλαμβανόμενες ακυρώσεις και πιστωτικά παραστατικά.
• Διαφορές μεταξύ των ηλεκτρονικών βιβλίων και των δηλώσεων ΦΠΑ.
• Ασυμφωνίες μεταξύ των πληρωμών με κάρτα και των φορολογικών παραστατικών.

Επιπλέον, πρέπει να βελτιωθεί η ταχύτητα με την οποία τα ευρήματα μετατρέπονται σε ελεγκτικές υποθέσεις.

Δεν αρκεί να εντοπίζεται μια απόκλιση. Πρέπει να ακολουθεί αξιολόγηση, να προσδιορίζεται η αιτία και, όπου υπάρχει ένδειξη παράβασης, να ενεργοποιείται ο κατάλληλος έλεγχος.

Ένα δεύτερο μεγάλο ζήτημα: Το κενό φορολογικής πολιτικής

Υπάρχει και μια άλλη διάσταση του προβλήματος που δεν πρέπει να παραβλέπεται.

Το κενό συμμόρφωσης ΦΠΑ δεν είναι το ίδιο με το κενό φορολογικής πολιτικής.

Το πρώτο αφορά τον ΦΠΑ που δεν εισπράττεται σε σχέση με όσα προβλέπει η ισχύουσα φορολογική νομοθεσία.

Το δεύτερο αφορά τα έσοδα που δεν εισπράττονται λόγω μειωμένων συντελεστών και απαλλαγών.

Στην Ελλάδα, το κενό φορολογικής πολιτικής εκτιμήθηκε στο 56,5% για το 2024, έναντι 57,1% το 2023.

Από αυτό, το λεγόμενο διαχειρίσιμο κενό φορολογικής πολιτικής, που αφορά επιλογές οι οποίες θα μπορούσαν καταρχήν να επανεξεταστούν, υπολογίζεται σε 19,374 δισ. ευρώ.

Πρόκειται για θεωρητική απώλεια εσόδων σε σχέση με ένα υποθετικό σύστημα χωρίς τις συγκεκριμένες μειώσεις και απαλλαγές. Δεν αποτελεί ποσό φοροδιαφυγής ούτε σημαίνει ότι μπορεί να εισπραχθεί ολόκληρο χωρίς οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες.

Το στοιχείο, ωστόσο, δείχνει ότι η συζήτηση για τον ΦΠΑ πρέπει να περιλαμβάνει και την αξιολόγηση των μειωμένων συντελεστών και των φορολογικών εξαιρέσεων.

Τι πρέπει να γίνει από εδώ και πέρα – Οι αναγκαίες παρεμβάσεις

Η περαιτέρω μείωση του κενού ΦΠΑ απαιτεί ένα ολοκληρωμένο σχέδιο με συγκεκριμένους στόχους.

Πρώτον: Να δημιουργηθεί ενιαίο και αποτελεσματικό σύστημα διασταύρωσης των στοιχείων POS, ταμειακών μηχανών, ERP, myDATA, τραπεζικών συναλλαγών και δηλώσεων ΦΠΑ.

Δεύτερον: Να καθιερωθούν συστηματικοί τεχνικοί έλεγχοι των λογισμικών που χρησιμοποιούνται στην αγορά, με πιστοποίηση, τακτικές δοκιμές και αυστηρή παρακολούθηση των αλλαγών τους.

Τρίτον: Να ενισχυθούν οι επιτόπιοι έλεγχοι, ιδιαίτερα σε επιχειρήσεις όπου τα ηλεκτρονικά δεδομένα εμφανίζουν επαναλαμβανόμενες αποκλίσεις.

Τέταρτον: Να αναβαθμιστούν οι αλγόριθμοι ανάλυσης κινδύνου, ώστε να εντοπίζουν όχι μόνο μεμονωμένες παραβάσεις αλλά και σύνθετα μοτίβα φοροδιαφυγής.

Πέμπτον: Να υπάρχει ουσιαστική παρακολούθηση των επιστροφών ΦΠΑ, των πιστωτικών υπολοίπων και των περιπτώσεων κατάχρησης των διαδικασιών επιστροφής.

Έκτον: Να δημοσιοποιούνται τακτικά μετρήσιμα αποτελέσματα για τους ελέγχους, τις παραβάσεις, τα πρόσθετα έσοδα που βεβαιώνονται και τα ποσά που τελικά εισπράττονται.

Το πραγματικό στοίχημα για την οικονομία

Η υποχώρηση του κενού ΦΠΑ στο 9% το 2024 είναι μια θετική εξέλιξη και επιβεβαιώνει ότι οι ψηφιακές μεταρρυθμίσεις και η ενίσχυση της φορολογικής συμμόρφωσης μπορούν να αποδώσουν.

Όμως, η διαφορά ανάμεσα σε ένα ηλεκτρονικά διασυνδεδεμένο φορολογικό σύστημα και ένα πραγματικά αποτελεσματικό φορολογικό σύστημα είναι μεγάλη.

Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να υπάρχουν POS, ταμειακές μηχανές και ηλεκτρονικά βιβλία. Είναι να διασφαλίζεται ότι κάθε πραγματική συναλλαγή καταγράφεται, ότι κάθε απόκλιση εντοπίζεται και ότι κάθε σοβαρή ένδειξη φοροδιαφυγής οδηγεί σε πραγματικό έλεγχο.

Η ΑΑΔΕ καλείται πλέον να περάσει από τη φάση της ψηφιακής διασύνδεσης στη φάση της ουσιαστικής αξιοποίησης των δεδομένων, με καλύτερα λογισμικά, αυστηρότερους τεχνικούς ελέγχους και ισχυρότερη παρουσία στην αγορά.

Γιατί η φορολογική δικαιοσύνη δεν εξασφαλίζεται μόνο με την αποστολή ηλεκτρονικών αρχείων. Εξασφαλίζεται όταν ο έλεγχος είναι αποτελεσματικός, οι παραβάσεις εντοπίζονται και οι συνεπείς επιχειρήσεις δεν ανταγωνίζονται εκείνες που αποκρύπτουν συστηματικά τον πραγματικό τους τζίρο.

Το επόμενο μεγάλο βήμα δεν είναι απλώς περισσότερη ψηφιοποίηση. Είναι καλύτερη ψηφιοποίηση, αξιόπιστα συστήματα και πραγματικοί έλεγχοι.

«Η φοροδιαφυγή δεν αντιμετωπίζεται με την τεχνολογία που απλώς καταγράφει τις συναλλαγές, αλλά με τον αποτελεσματικό έλεγχο που διασφαλίζει ότι καμία συναλλαγή δεν μένει στο σκοτάδι.»

Παναγιώτης Ράγγος

Λογιστής Φοροτεχνικός  Α΄ Τάξης - 

Πιστοποιημένος Εσωτερικός Ελεγκτή