ΣτΕ: Στην πενταετία η παραγραφή για φοροδιαφυγή – Τι σημαίνει για τους φορολογούμενους

Τέλος στις παρατάσεις της παραγραφής έως και 20 χρόνια βάζει το Συμβούλιο της Επικρατείας – Τι αλλάζει για παλιές φορολογικές υποθέσεις και πότε μπορεί να υπάρξει εξαίρεση

Μια σημαντική εξέλιξη για χιλιάδες φορολογούμενους φέρνει η απόφαση 1246/2026 του Συμβουλίου της Επικρατείας, με την οποία μπαίνει «φρένο» στη δυνατότητα του Δημοσίου να αναζητά φορολογικές επιβαρύνσεις για υποθέσεις φοροδιαφυγής ακόμη και δύο δεκαετίες μετά.

Το ΣτΕ έκρινε αντισυνταγματική την πρόβλεψη της 20ετούς παραγραφής για την επιβολή φορολογικών επιβαρύνσεων λόγω φοροδιαφυγής. Παράλληλα, έκρινε αντίθετη στο Σύνταγμα και τη συγκεκριμένη μεταβατική ρύθμιση που οδηγούσε σε 10ετή παραγραφή. Ως αποτέλεσμα, στην υπόθεση που κρίθηκε, εφαρμόζεται ο βασικός κανόνας της πενταετούς παραγραφής.

■ Τι σημαίνει πρακτικά η απόφαση

Η βασική αρχή είναι ότι η Φορολογική Διοίκηση μπορεί, κατά κανόνα, να κοινοποιήσει πράξη προσδιορισμού φόρου μέσα σε πέντε χρόνια από τη λήξη του έτους μέσα στο οποίο έληγε η προθεσμία υποβολής της δήλωσης.

Για παράδειγμα:

Φορολογική δήλωση για εισοδήματα του 2020

Η δήλωση υποβλήθηκε το 2021. Κατά τον γενικό κανόνα, η πενταετής παραγραφή υπολογίζεται από το τέλος του 2021 και συμπληρώνεται στο τέλος του 2026.

Αυτό σημαίνει ότι δεν αρκεί απλώς να έχει ξεκινήσει ένας έλεγχος. Για να μην παραγραφεί η αξίωση του Δημοσίου, πρέπει να τηρηθούν οι νόμιμες προθεσμίες και να έχει γίνει η απαιτούμενη κοινοποίηση της πράξης προσδιορισμού φόρου.

Δεν σημαίνει ότι όλες οι υποθέσεις άνω των 5 ετών διαγράφονται

Εδώ βρίσκεται και το σημαντικότερο σημείο της απόφασης.

Η πενταετία είναι ο βασικός κανόνας, αλλά η φορολογική νομοθεσία προβλέπει συγκεκριμένες περιπτώσεις στις οποίες η προθεσμία μπορεί να παραταθεί.

Για παράδειγμα, ο ισχύων Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας προβλέπει περιπτώσεις παράτασης όταν, μέσα στο πέμπτο έτος, υποβάλλεται αρχική ή τροποποιητική δήλωση ή περιέρχονται στη Φορολογική Διοίκηση συγκεκριμένα νέα στοιχεία από πηγές εκτός της ίδιας της Διοίκησης. Προβλέπονται επίσης ειδικές ρυθμίσεις για πληροφορίες από το εξωτερικό και δικαστικές διαδικασίες.

Παράλληλα, πρόσφατη νομολογία του ΣτΕ έχει εξετάσει περιπτώσεις στις οποίες πραγματικά νέα στοιχεία, που δεν ήταν δυνατόν να είχαν εντοπιστεί μέσα στην αρχική πενταετία, μπορούν να δικαιολογήσουν μεγαλύτερη περίοδο ελέγχου.

Επομένως, δεν μπορεί να ειπωθεί ότι κάθε φορολογική υπόθεση που αφορά περίοδο πριν από πέντε χρόνια έχει αυτομάτως παραγραφεί. Κάθε υπόθεση πρέπει να εξετάζεται με βάση το είδος της φορολογίας, το έτος, τις δηλώσεις που έχουν υποβληθεί, τυχόν νέα στοιχεία και τις πράξεις της Φορολογικής Διοίκησης.

■ Τι έκρινε συγκεκριμένα το ΣτΕ

Με την απόφαση 1246/2026, η επταμελής σύνθεση του Β΄ Τμήματος του ΣτΕ έκρινε, μεταξύ άλλων, ότι η 20ετής παραγραφή του δικαιώματος του Δημοσίου για φορολογικές επιβαρύνσεις λόγω φοροδιαφυγής αντίκειται στη συνταγματική αρχή της αναλογικότητας.

Παράλληλα, έκρινε αντισυνταγματική τη συγκεκριμένη μεταβατική διάταξη που προέβλεπε 10ετή παραγραφή για την επίμαχη περίπτωση του φορολογικού έτους 2013, καθώς κρίθηκε ότι προσέκρουε στο άρθρο 78 του Συντάγματος.

Η απόφαση έχει ιδιαίτερη σημασία καθώς περιορίζει τη δυνατότητα του Δημοσίου να επεκτείνει για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα την αβεβαιότητα γύρω από παλιές φορολογικές υποθέσεις.

■ Γιατί έχει σημασία για τους φορολογούμενους

Η παραγραφή δεν είναι απλώς ένας τεχνικός φορολογικός όρος. Συνδέεται με την ασφάλεια δικαίου.

Ένας φορολογούμενος πρέπει, μετά την πάροδο του προβλεπόμενου χρονικού διαστήματος και εφόσον δεν συντρέχει νόμιμη εξαίρεση, να μπορεί να γνωρίζει ότι μια παλιά φορολογική υπόθεση δεν μπορεί να παραμένει επ' αόριστον ανοιχτή.

Η απόφαση του ΣτΕ θέτει επομένως ένα σημαντικό όριο στη δυνατότητα του Δημοσίου να αναζητά φορολογικές επιβαρύνσεις για πολύ παλιές υποθέσεις.

■ Το συμπέρασμα

Η απόφαση δεν σημαίνει «σβήνονται όλα τα χρέη μετά από 5 χρόνια».

Σημαίνει ότι, για την επιβολή φορολογικών επιβαρύνσεων, η πενταετία αποτελεί τον βασικό κανόνα της παραγραφής, ενώ οι μεγαλύτερες προθεσμίες πρέπει να στηρίζονται στις συγκεκριμένες προϋποθέσεις που προβλέπει ο νόμος και να είναι συμβατές με το Σύνταγμα.

■ Σχόλιο

Η απόφαση του ΣτΕ επαναφέρει στο προσκήνιο μια βασική αρχή του κράτους δικαίου: ο φορολογικός έλεγχος πρέπει να γίνεται μέσα σε σαφή και προβλέψιμα χρονικά όρια. Η αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής παραμένει κρίσιμη, αλλά η αποτελεσματικότητα των ελεγκτικών μηχανισμών δεν μπορεί να μετατρέπει μια φορολογική υπόθεση σε εκκρεμότητα χωρίς σαφές χρονικό τέλος. Η πενταετία λειτουργεί ως κανόνας, ενώ οι εξαιρέσεις θα πρέπει να εφαρμόζονται μόνο όπου πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις.

Παναγιώτης Ράγγος

Λογιστής Φοροτεχνικός  Α΄ Τάξης - 

Πιστοποιημένος Εσωτερικός Ελεγκτή