Χρειάζονται τελικά τα μετρητά στην οικονομία; Τι δείχνουν τα στοιχεία στην Ευρώπη και τι θα συμβεί αν καταργηθούν

Οι ηλεκτρονικές πληρωμές κερδίζουν συνεχώς έδαφος, όμως τα χαρτονομίσματα και τα κέρματα εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό κομμάτι της οικονομίας.

Τι δείχνουν τα στοιχεία της ΕΚΤ, ποια είναι η θέση της Ελλάδας και ποιες θα ήταν οι συνέπειες μιας ενδεχόμενης κατάργησης των μετρητών;

Μπορεί μια σύγχρονη οικονομία να λειτουργήσει χωρίς μετρητά; Η εξάπλωση των τραπεζικών καρτών, των ψηφιακών πορτοφολιών και των ηλεκτρονικών συναλλαγών έχει αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο πληρώνουμε. Ωστόσο, η πραγματικότητα δείχνει ότι το φυσικό χρήμα εξακολουθεί να έχει σημαντικό ρόλο.

Σύμφωνα με την έρευνα SPACE 2024 της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, το 52% των συναλλαγών στα φυσικά καταστήματα της ευρωζώνης πραγματοποιήθηκε με μετρητά. Το αντίστοιχο ποσοστό το 2022 ήταν 59%.

Σε όρους χρηματικής αξίας, τα μετρητά αντιστοιχούσαν στο 39% των συναλλαγών, ενώ οι κάρτες στο 45%.

Παράλληλα, το 62% των πολιτών της ευρωζώνης θεωρούσε σημαντικό να διατηρηθεί η δυνατότητα πληρωμής με μετρητά.

■ Τι συμβαίνει στην Ελλάδα

Η Ελλάδα εξακολουθεί να εμφανίζει σημαντική εξάρτηση από το φυσικό χρήμα.

Σύμφωνα με την ίδια έρευνα, το 54% των συναλλαγών στα φυσικά καταστήματα πραγματοποιήθηκε με μετρητά, το 37% με κάρτες και το 5% μέσω εφαρμογών κινητών τηλεφώνων.

Η αλλαγή σε σχέση με το παρελθόν είναι μεγάλη: το 2016 τα μετρητά αντιπροσώπευαν το 88% των συναλλαγών στα φυσικά σημεία πώλησης.

Η αύξηση των ηλεκτρονικών πληρωμών είναι εμφανής, αλλά τα μετρητά εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται ευρέως από καταναλωτές και επιχειρήσεις.

■ Γιατί εξακολουθούν να χρειάζονται τα μετρητά;

Η σημασία τους δεν περιορίζεται στην ευκολία των συναλλαγών.

Πρώτον, εξασφαλίζουν πρόσβαση στο χρήμα σε ανθρώπους που δεν έχουν την ίδια εξοικείωση με την τεχνολογία ή δεν διαθέτουν εύκολη πρόσβαση σε τραπεζικές υπηρεσίες.

Δεύτερον, λειτουργούν ως εναλλακτική λύση σε περιπτώσεις διακοπής ρεύματος, τεχνικών προβλημάτων ή κυβερνοεπιθέσεων που μπορούν να παραλύσουν τα ηλεκτρονικά συστήματα πληρωμών.

Τρίτον, προσφέρουν μεγαλύτερη ιδιωτικότητα στις καθημερινές συναλλαγές, καθώς δεν δημιουργούν το ίδιο ψηφιακό αποτύπωμα με τις ηλεκτρονικές πληρωμές.

Τέλος, αποτελούν ένα μέσο αποθήκευσης αξίας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις που επιθυμούν να διατηρούν ένα διαθέσιμο αποθεματικό.

■ Τι θα συμβεί αν καταργηθούν τα μετρητά;

Η πλήρης κατάργηση των μετρητών θα άλλαζε σημαντικά την οικονομική και κοινωνική πραγματικότητα.

Οι μεγαλύτερες επιπτώσεις θα αφορούσαν κυρίως τους ηλικιωμένους, τους πολίτες με περιορισμένες ψηφιακές δεξιότητες, τα άτομα χωρίς τραπεζική πρόσβαση και τις ευάλωτες οικονομικά ομάδες.

Κάθε συναλλαγή θα απαιτούσε πρόσβαση σε τραπεζικό λογαριασμό, ηλεκτρονική συσκευή ή άλλο εγκεκριμένο ψηφιακό μέσο. Αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει νέες μορφές οικονομικού αποκλεισμού.

Ιδιαίτερα σημαντικές θα ήταν και οι συνέπειες για τις μικρές επιχειρήσεις, τους επαγγελματίες και τις τοπικές αγορές, καθώς η αποκλειστική χρήση ηλεκτρονικών πληρωμών θα αύξανε την εξάρτηση από τραπεζικές υποδομές, τεχνικά συστήματα και ενδεχομένως τις σχετικές προμήθειες.

Για την ελληνική οικονομία, όπου τα μετρητά εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται σε μεγάλο ποσοστό των καθημερινών συναλλαγών, μια απότομη κατάργησή τους θα απαιτούσε σημαντική προσαρμογή.

Θα υπήρχε επίσης μεγαλύτερη εξάρτηση από τη συνεχή λειτουργία των ηλεκτρονικών δικτύων. Μια εκτεταμένη διακοπή ρεύματος ή ένα σοβαρό τεχνικό πρόβλημα θα μπορούσε να επηρεάσει την ίδια τη δυνατότητα πραγματοποίησης αγορών.

Από την άλλη πλευρά, η πλήρης ψηφιοποίηση θα μπορούσε να διευκολύνει την καταγραφή των συναλλαγών και να ενισχύσει τη διαφάνεια, περιορίζοντας ορισμένες μορφές φοροδιαφυγής και αδήλωτης οικονομικής δραστηριότητας.

Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι και κοινωνικό, τεχνολογικό και θεσμικό.

■ Τι σχεδιάζει η Ευρώπη

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα δεν προωθεί την κατάργηση των μετρητών. Αντίθετα, υποστηρίζει τη διατήρηση της πρόσβασης σε αυτά και την αποδοχή τους στις συναλλαγές.

Την ίδια στιγμή, προχωρά ο σχεδιασμός του ψηφιακού ευρώ, μιας ψηφιακής μορφής χρήματος κεντρικής τράπεζας.

Η ΕΚΤ έχει διευκρινίσει ότι το ψηφιακό ευρώ προορίζεται να λειτουργεί συμπληρωματικά προς τα μετρητά και όχι να τα αντικαταστήσει.

Η ευρωπαϊκή κατεύθυνση αποτυπώνει μια προσπάθεια συνύπαρξης δύο διαφορετικών μορφών χρήματος, με στόχο να διατηρηθούν τόσο τα πλεονεκτήματα της τεχνολογίας όσο και η δυνατότητα χρήσης φυσικού χρήματος.

■ Το πραγματικό δίλημμα

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η οικονομία γίνεται ολοένα και πιο ψηφιακή. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι τα μετρητά έχουν χάσει τη χρησιμότητά τους.

Για την Ελλάδα, όπως και για την υπόλοιπη Ευρώπη, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν θα αυξηθούν οι ηλεκτρονικές πληρωμές. Αυτό ήδη συμβαίνει.

Το κρίσιμο ζήτημα είναι αν οι πολίτες θα εξακολουθήσουν να έχουν τη δυνατότητα επιλογής.

Μια σύγχρονη οικονομία χρειάζεται ταχύτητα, τεχνολογία και διαφάνεια, αλλά χρειάζεται επίσης προσβασιμότητα, ανθεκτικότητα και προστασία όσων δεν μπορούν ή δεν επιθυμούν να χρησιμοποιούν αποκλειστικά ψηφιακά μέσα.

Γιατί η πρόοδος στις πληρωμές δεν πρέπει να σημαίνει περιορισμό της ελευθερίας επιλογής.

«Το μέλλον της οικονομίας μπορεί να είναι ψηφιακό, αλλά το δικαίωμα κάθε πολίτη να επιλέγει πώς θα χρησιμοποιεί τα χρήματά του πρέπει να παραμείνει πραγματικό».

Παναγιώτης Ράγγος

Λογιστής Φοροτεχνικός  Α΄ Τάξης - 

Πιστοποιημένος Εσωτερικός Ελεγκτή