Κάτω από 1 στους 5 εργαζόμενους καλύπτεται από συλλογική σύμβαση

Η Ελλάδα βρίσκεται στις χαμηλότερες θέσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση όταν μιλάμε για συλλογικές συμβάσεις εργασίας.

Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, μόλις περίπου 16,1% των εργαζομένων καλύπτεται από συλλογική σύμβαση εργασίας, όταν ο μέσος όρος στην Ευρωζώνη είναι περίπου 48,7%. 

Άλλες πηγές δείχνουν ότι το ποσοστό μπορεί να έχει μειωθεί ακόμα περισσότερο, με εκτιμήσεις που βάζουν την κάλυψη ακόμη και στο 8,6% το τρίτο τρίμηνο του 2025. 

■ Μεγάλη πτώση σε σχέση με το παρελθόν

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η κάλυψη από συλλογικές συμβάσεις έχει συρρικνωθεί δραματικά τις τελευταίες δεκαετίες. Σύμφωνα με έκθεση του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ, το 2010 κάθε εργαζόμενος ήταν καλυμμένος από κάποια συλλογική σύμβαση, ενώ σήμερα το ποσοστό είναι πολύ χαμηλότερο, με περίπου 711.500 εργαζόμενους (περίπου 28%) να θεωρείται ότι καλύπτονται από κάποια από τις περίπου 47 ενεργές συλλογικές συμβάσεις του 2024. 

Πρακτικά όμως, πολλές από αυτές δεν έχουν κηρυχθεί υποχρεωτικές για όλους τους εργαζόμενους ενός κλάδου, και μόνο περίπου 20% του συνόλου των μισθωτών καλύπτονται στην πράξη από συμβάσεις με υποχρεωτική εφαρμογή. 

■ Εθνικός στόχος και ευρωπαϊκές πιέσεις

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει ως στόχο να καλύπτουν συλλογικές συμβάσεις τουλάχιστον το 80% των εργαζομένων σε κάθε χώρα-μέλος, στο πλαίσιο της οδηγίας για επαρκείς κατώτατους μισθούς και συλλογική κάλυψη. 

Η Ελλάδα είναι πολύ μακριά από αυτόν τον στόχο, γεγονός που έχει δώσει ώθηση σε πολιτικές και κοινωνικούς διαλόγους για αναμόρφωση του πλαισίου συλλογικών διαπραγματεύσεων και ενίσχυση των συλλογικών συμβάσεων.

■ Ιστορική κοινωνική συμφωνία και αλλαγές στο νόμο

Στα τέλη του 2025, κυβέρνηση, εργοδοτικές οργανώσεις και εργατικά σωματεία υπέγραψαν μια «ιστορική κοινωνική συμφωνία» για την ενίσχυση των συλλογικών συμβάσεων. Η συμφωνία στοχεύει σε:

• • Περισσότερους εργαζόμενους καλυπτόμενους από συλλογικές συμβάσεις. 
  • Επέκταση κλαδικών συμβάσεων με χαμηλότερα ποσοστά αντιπροσώπευσης. 
  • Παραμονή των όρων μιας σύμβασης σε ισχύ ακόμα και μετά τη λήξη της, μέχρι να υπογραφεί νέα. 

Η κυβέρνηση στοχεύει να φέρει στο Κοινοβούλιο νομοθεσία μέσα στις αρχές του 2026 που θα ενσωματώνει αυτές τις αλλαγές και θα θέτει χρονικό πλαίσιο εφαρμογής. 

■ Κύρια προβλήματα που μπλοκάρουν την εφαρμογή

Παρά τις εξαγγελίες, η πλήρης εφαρμογή των συλλογικών συμβάσεων συναντά σημαντικά εμπόδια:

• • Αποδυνάμωση των συνδικάτων

Οι εκπροσωπήσεις και η διαπραγματευτική ισχύς των ενώσεων έχουν μειωθεί, με αποτέλεσμα η διαπραγμάτευση συλλογικών όρων να είναι πιο δύσκολη.

• • Αντιδράσεις από εργοδότες

Η υποχρεωτική εφαρμογή κλαδικών συμβάσεων δυσκολεύεται λόγω υψηλών μεταβλητών και αντιστάσεων, ιδιαίτερα στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις.

• • Υψηλό ποσοστό ατομικών συμβάσεων

Η ελληνική αγορά εργασίας βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε ατομικές συμβάσεις, με αποτέλεσμα να μειώνεται η ανάγκη για συλλογικές διαπραγματεύσεις.

• • Εκπλήρωση ευρωπαϊκών στόχων

Ο στόχος του 80% κάλυψης φαίνεται να απομακρύνεται στο μέλλον, με αναλυτές να θεωρούν ότι είναι πιθανόν να μετατεθεί μετά το 2028 ή και αργότερα λόγω των καθυστερήσεων στην εφαρμογή νέου πλαισίου.

■ Τι σημαίνει για τους εργαζόμενους

Παρά τη χαμηλή κάλυψη, έρευνες δείχνουν ότι οι εργαζόμενοι αναγνωρίζουν τη σημασία των συλλογικών συμβάσεων:

• • Περίπου 71% θεωρούν ότι οι συλλογικές συμβάσεις βοηθούν στην αύξηση των μισθών. 
  • Το 85% πιστεύει ότι βελτιώνουν τις συνθήκες εργασίας και την υγεία και ασφάλεια στον χώρο εργασίας.

Αυτό σημαίνει ότι η ανάγκη για ισχυρότερο και αποτελεσματικότερο θεσμό συλλογικών διαπραγματεύσεων παραμένει υψηλή — και η συζήτηση για τον τρόπο που θα επιτευχθεί συνεχίζεται σταδιακά σε πολιτικό, κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο.

■ Γράφημα 

Παναγιώτης Ράγγος

Λογιστής Φοροτεχνικός  Α΄ Τάξης - 

Πιστοποιημένος Εσωτερικός Ελεγκτή