Φόρο...γνώμες: Ο λογιστής δεν είναι υπάλληλος του κράτους

Φτάνει πια με τις πλατφόρμες, τις προθεσμίες, τα πρόστιμα και τις υποχρεώσεις που μεταφέρονται καθημερινά στις πλάτες των λογιστών

Υπάρχει ένα επάγγελμα στην Ελλάδα που τα τελευταία χρόνια καλείται να σηκώσει ένα δυσανάλογο βάρος από τη διαρκή επέκταση των φορολογικών, διοικητικών και ψηφιακών υποχρεώσεων.

Είναι το επάγγελμα του λογιστή-φοροτεχνικού.

Ο λογιστής σήμερα δεν είναι απλώς ο άνθρωπος που τηρεί τα βιβλία μιας επιχείρησης και υποβάλλει τις φορολογικές της δηλώσεις.

Έχει μετατραπεί σε άτυπο διαχειριστή της σχέσης πολίτη και επιχείρησης με το Δημόσιο.

Κάθε νέα κρατική υποχρέωση, κάθε νέα πλατφόρμα, κάθε νέα ηλεκτρονική διαδικασία, κάθε αλλαγή σε νόμο ή εγκύκλιο, καταλήγει –σε μεγάλο βαθμό– στο λογιστικό γραφείο.

Και όταν το σύστημα δεν λειτουργεί, πάλι ο λογιστής βρίσκεται στην πρώτη γραμμή.

Όταν η πλατφόρμα «πέφτει», όταν ο πελάτης δεν γνωρίζει τη διαδικασία, όταν λείπει ένα δικαιολογητικό, όταν αλλάζει μια προθεσμία ή όταν ένα ηλεκτρονικό σύστημα δεν επικοινωνεί με ένα άλλο, ο λογιστής καλείται να βρει τη λύση.

Πόσο ακόμη μπορεί να αντέξει αυτό το μοντέλο;

■ Η περίφημη διαλειτουργικότητα που ακόμη περιμένουμε

Για χρόνια ακούμε ότι η ψηφιοποίηση του Δημοσίου θα οδηγήσει σε ένα κράτος όπου οι υπηρεσίες θα επικοινωνούν μεταξύ τους.

Η περίφημη διαλειτουργικότητα υποτίθεται ότι θα έβαζε τέλος στην ανάγκη ο πολίτης και ο επαγγελματίας να προσκομίζουν ξανά και ξανά τα ίδια στοιχεία σε διαφορετικές υπηρεσίες.

Στην πράξη, όμως, η καθημερινότητα των λογιστών συχνά παρουσιάζει μια διαφορετική εικόνα.

Αντί να επικοινωνούν απρόσκοπτα οι φορείς μεταξύ τους, ανοίγουν συνεχώς νέες πλατφόρμες.

Μία για τη μία υποχρέωση.

Μία για την άλλη.

Μία για τα στοιχεία.

Μία για τις διασταυρώσεις.

Μία για τις δηλώσεις.

Μία για τις ηλεκτρονικές διαβιβάσεις.

Και ο λογιστής καλείται να θυμάται κωδικούς, προθεσμίες, διαδικασίες, τεχνικές προδιαγραφές και διαφορετικούς τρόπους λειτουργίας.

Αυτό δεν είναι απαραίτητα ψηφιακός μετασχηματισμός.

Είναι ψηφιοποίηση της γραφειοκρατίας.

Η τεχνολογία θα έπρεπε να απελευθερώνει ανθρώπινο χρόνο.

Όχι να δημιουργεί νέες εργασίες για τον επαγγελματία.

Εάν το Δημόσιο έχει ήδη τα στοιχεία ενός πολίτη ή μιας επιχείρησης, γιατί πρέπει αυτά να αναζητούνται, να ελέγχονται, να επανυποβάλλονται ή να επιβεβαιώνονται από τον λογιστή;

Εάν δύο δημόσιοι φορείς διαθέτουν τα ίδια δεδομένα, γιατί ο λογιστής πρέπει να λειτουργεί ως ο «μεταφορέας» τους από τη μία πλατφόρμα στην άλλη;

Αυτό είναι το πραγματικό ερώτημα της ψηφιακής μετάβασης.

■ Οι πλατφόρμες αυξάνονται – η ευθύνη επίσης

Η δημιουργία μιας νέας ηλεκτρονικής πλατφόρμας παρουσιάζεται συχνά ως εκσυγχρονισμός.

Για τον λογιστή, όμως, κάθε νέα πλατφόρμα μπορεί να σημαίνει:

νέα διαδικασία + νέα εκπαίδευση + νέα προθεσμία + νέα ευθύνη.

Και όλα αυτά χωρίς να καταργούνται υποχρεωτικά οι παλιές.

Έτσι, αντί να μειώνεται ο διοικητικός φόρτος, υπάρχει ο κίνδυνος να δημιουργείται ένας ψηφιακός λαβύρινθος.

Η ψηφιοποίηση θα έχει πραγματικό νόημα μόνο όταν ο πολίτης και ο επαγγελματίας χρειάζονται λιγότερες ενέργειες, λιγότερα δικαιολογητικά και λιγότερο χρόνο.

Όχι όταν απλώς αντικαθίσταται ένα έντυπο με μία ακόμη ηλεκτρονική φόρμα.

■ Ν. 4557/2018: Ο λογιστής δεν είναι ελεγκτικός μηχανισμός του κράτους

Η διεύρυνση του ρόλου του λογιστή δεν σταματά στις φορολογικές δηλώσεις.

Ο Ν. 4557/2018 για την πρόληψη και καταστολή της νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες περιλαμβάνει τους εξωτερικούς λογιστές-φοροτεχνικούς και τα νομικά πρόσωπα παροχής λογιστικών-φοροτεχνικών υπηρεσιών στο πλαίσιο των υπόχρεων προσώπων που εποπτεύονται από την ΑΑΔΕ.

Η δέουσα επιμέλεια, η ταυτοποίηση, η επαλήθευση στοιχείων και η τήρηση των σχετικών διαδικασιών αποτελούν πλέον μέρος της επαγγελματικής καθημερινότητας.

Κανείς δεν αμφισβητεί την ανάγκη καταπολέμησης του ξεπλύματος χρήματος.

Το ζήτημα είναι άλλο:

Κάθε φορά που το κράτος προσθέτει μία ακόμη υποχρέωση στον λογιστή, ποιος υπολογίζει τον χρόνο, το κόστος και την ευθύνη που μεταφέρονται στον επαγγελματία;

Ο λογιστής δεν μπορεί να μετατρέπεται σταδιακά σε φοροτεχνικό, ελεγκτή, υπεύθυνο συμμόρφωσης και τεχνικό υποστήριξης όλων των κρατικών συστημάτων.

Και μάλιστα χωρίς αντίστοιχη θεσμική αναγνώριση του συνολικού αυτού έργου.

■ myDATA και ηλεκτρονική τιμολόγηση: η ψηφιακή μετάβαση δεν γίνεται δωρεάν

Το myDATA αποτελεί κεντρικό στοιχείο του ψηφιακού μετασχηματισμού της φορολογικής διοίκησης.

Η ηλεκτρονική τιμολόγηση επεκτείνεται και η ΑΑΔΕ προχωρά σε σταδιακή εφαρμογή της υποχρεωτικότητας για τις επιχειρήσεις. 

Όμως υπάρχει ένα βασικό δεδομένο που δεν πρέπει να ξεχνάμε:

Η ψηφιακή μετάβαση έχει πραγματικό κόστος.

Κόστος σε λογισμικό.

Κόστος σε εκπαίδευση.

Κόστος σε χρόνο.

Κόστος σε ανθρώπινο δυναμικό.

Κόστος σε ευθύνη.

Και πολύ συχνά το κόστος αυτό απορροφάται από τα λογιστικά γραφεία.

Δεν μπορεί κάθε νέα κρατική ψηφιακή μεταρρύθμιση να θεωρείται αυτονόητο ότι θα υλοποιηθεί από τον λογιστή, χωρίς να υπολογίζεται η πραγματική επιβάρυνση.

■ Και αν ο λογιστής αρρωστήσει;

Εδώ υπάρχει ένα από τα μεγαλύτερα κενά του συστήματος.

Ο λογιστής είναι άνθρωπος.

Μπορεί να αρρωστήσει.

Μπορεί να νοσηλευτεί.

Μπορεί να υποβληθεί σε σοβαρή χειρουργική επέμβαση.

Μπορεί να χρειαστεί μακρά αποκατάσταση.

Μπορεί να βρίσκεται σε ανάρρωση στο σπίτι και να μην είναι αντικειμενικά σε θέση να εργαστεί.

■ Τι γίνεται τότε με τις προθεσμίες;

Το ισχύον πλαίσιο προβλέπει δυνατότητα παράτασης προθεσμιών σε συγκεκριμένες περιπτώσεις ασθένειας, τοκετού ή θανάτου λογιστή-φοροτεχνικού και θέτει συγκεκριμένες προϋποθέσεις. 

Όμως εδώ βρίσκεται το πρόβλημα:

Το πλαίσιο δεν μπορεί να θεωρηθεί πλήρες όταν αφήνει εκτός πραγματικές καταστάσεις σοβαρής ασθένειας.

Τι γίνεται, για παράδειγμα, με έναν λογιστή που έχει σοβαρή ασθένεια, έχει λάβει εξιτήριο από το νοσοκομείο, αλλά βρίσκεται σε κατ’ οίκον ανάρρωση και αδυνατεί πραγματικά να εργαστεί;

Τι γίνεται με μία μακρά περίοδο αποκατάστασης;

Τι γίνεται με μία κατάσταση που δεν οδηγεί σε πολυήμερη νοσηλεία αλλά καθιστά τον επαγγελματία αντικειμενικά ανίκανο να εργαστεί;

Η πραγματικότητα δεν χωρά πάντα σε ένα διοικητικό κουτάκι.

Η ασθένεια δεν μετριέται μόνο σε ημέρες νοσηλείας.

Χρειάζεται ένα σύστημα που θα αναγνωρίζει την πραγματική και αποδεδειγμένη αδυναμία άσκησης του επαγγέλματος, με ασφαλιστικές δικλίδες ώστε να αποφεύγονται οι καταχρήσεις.

Γιατί δεν είναι δυνατόν ένας άνθρωπος να αντιμετωπίζει μια σοβαρή περιπέτεια υγείας και ταυτόχρονα να αγωνιά για το αν θα προλάβει μία φορολογική προθεσμία.

Η υγεία δεν μπορεί να είναι δευτερεύουσα απέναντι σε μία ηλεκτρονική προθεσμία.

■ Ο Αύγουστος πρέπει να γίνει μήνας ανάσας

Και εδώ υπάρχει μία πρόταση που μπορεί να εφαρμοστεί άμεσα.

Οι δηλωτικές υποχρεώσεις που μπορούν να προγραμματιστούν πρέπει να μεταφέρονται στον Σεπτέμβριο.

Ο Αύγουστος δεν είναι ένας οποιοσδήποτε μήνας.

Χιλιάδες επιχειρήσεις κλείνουν.

Άλλες υπολειτουργούν.

Οι εργαζόμενοι λαμβάνουν άδειες.

Οι επιχειρηματίες απουσιάζουν.

Οι δημόσιες και ιδιωτικές υπηρεσίες λειτουργούν συχνά με μειωμένο προσωπικό.

Και όμως, τα λογιστικά γραφεία καλούνται να λειτουργούν σαν να βρισκόμαστε στην πιο παραγωγική περίοδο του έτους.

Αυτό πρέπει να αλλάξει.

Ο Αύγουστος δεν πρέπει να είναι ο μήνας που συσσωρεύονται δηλωτικές υποχρεώσεις.

Ο Σεπτέμβριος μπορεί να αποτελέσει τον μήνα επιστροφής στην κανονικότητα.

Οι επιχειρήσεις ανοίγουν ξανά.

Το προσωπικό επιστρέφει.

Τα λογιστικά γραφεία επανέρχονται σε πλήρη λειτουργία.

Τα στοιχεία μπορούν να συγκεντρωθούν και να ελεγχθούν πιο ομαλά.

Και η φορολογική διοίκηση δεν χάνει τίποτα από πλευράς συμμόρφωσης.

Απλώς κατανέμει καλύτερα τον φόρτο εργασίας.

Αυτό δεν είναι προνόμιο των λογιστών.

Είναι στοιχειώδης διοικητικός σχεδιασμός.

■ Δεν υπάρχουν ελάχιστες αμοιβές, αλλά υπάρχουν μέγιστες ευθύνες

Και εδώ βρίσκεται μία ακόμη μεγάλη αντίφαση.

Οι υποχρεώσεις αυξάνονται.

Οι ευθύνες αυξάνονται.

Οι πλατφόρμες αυξάνονται.

Οι προθεσμίες αυξάνονται.

Τα πρόστιμα υπάρχουν.

Η αγορά, όμως, δεν έχει αντίστοιχα ένα θεσμικό πλαίσιο ελάχιστης αμοιβής που να αποτυπώνει την πραγματική πολυπλοκότητα και ευθύνη της εργασίας.

Έτσι δημιουργείται μία επικίνδυνη εξίσωση:

περισσότερη εργασία + περισσότερη ευθύνη + περισσότερες απαιτήσεις = όχι απαραίτητα περισσότερη αμοιβή.

Και αυτό δεν είναι βιώσιμο.

Ένα λογιστικό γραφείο έχει έξοδα, λογισμικά, προσωπικό, εξοπλισμό, ασφαλιστικές και φορολογικές υποχρεώσεις, κόστος εκπαίδευσης και συνεχή ανάγκη ενημέρωσης.

Δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται η λογιστική υπηρεσία σαν ένα απλό «κλικ» σε μία ηλεκτρονική πλατφόρμα.

Πίσω από το κλικ υπάρχει εργασία.

Και πίσω από την εργασία υπάρχει ευθύνη.

■ Τα πρόστιμα δεν μπορούν να αποτελούν τη λύση

Όσο αυξάνονται οι υποχρεώσεις, τόσο αυξάνεται και ο κίνδυνος λάθους.

Και όσο περισσότερες είναι οι πλατφόρμες, οι προθεσμίες και οι τεχνικές διαδικασίες, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα να υπάρξει ανθρώπινο ή τεχνικό πρόβλημα.

Δεν μπορεί κάθε λάθος να αντιμετωπίζεται με την ίδια λογική.

Άλλο η συστηματική παράβαση.

Άλλο η φοροδιαφυγή.

Άλλο η σκόπιμη απόκρυψη στοιχείων.

Και άλλο ένα μεμονωμένο, μη ουσιώδες λάθος ή μία εκπρόθεσμη ενέργεια που προέκυψε μέσα σε ένα εξαιρετικά σύνθετο και διαρκώς μεταβαλλόμενο σύστημα.

Χρειάζεται αναλογικότητα στις κυρώσεις.

Γιατί όταν η ποινή είναι δυσανάλογη προς την παράβαση, το σύστημα δεν γίνεται δικαιότερο.

Γίνεται απλώς αυστηρότερο.

■ Το κράτος πρέπει να αποφασίσει τι θέλει από τον λογιστή

Το ερώτημα πλέον είναι θεμελιώδες.

Θέλει το κράτος έναν λογιστή που θα είναι συνεργάτης στη φορολογική συμμόρφωση;

Ή θέλει έναν επαγγελματία που θα λειτουργεί ως απλή προέκταση της διοίκησης, αναλαμβάνοντας κάθε νέα υποχρέωση που δημιουργείται;

Γιατί δεν μπορεί να συμβαίνουν και τα δύο χωρίς όρια.

Ο λογιστής δεν μπορεί να είναι:

φοροτεχνικός + ελεγκτής + υπεύθυνος συμμόρφωσης + χειριστής πλατφορμών + τεχνική υποστήριξη + διαχειριστής προθεσμιών + σύμβουλος επιχειρήσεων

και ταυτόχρονα να θεωρείται ότι παρέχει απλώς μία «λογιστική υπηρεσία».

■ Ήρθε η ώρα για θεσμική επανεκκίνηση

Το ζήτημα δεν είναι να σταματήσει η ψηφιοποίηση.

Το ζήτημα είναι να γίνει σωστά.

Δεν είναι να καταργηθούν οι έλεγχοι.

Είναι να γίνουν αποτελεσματικότεροι.

Δεν είναι να καταργηθούν οι φορολογικές υποχρεώσεις.

Είναι να περιοριστούν οι περιττές και αλληλοεπικαλυπτόμενες διαδικασίες.

Δεν είναι να καταργηθούν τα πρόστιμα.

Είναι να είναι αναλογικά και δίκαια.

Και δεν είναι να σταματήσει η συνεργασία λογιστή και κράτους.

Είναι να πάψει αυτή η συνεργασία να βασίζεται στην αδιάκοπη μεταφορά νέων υποχρεώσεων προς τον επαγγελματία.

Χρειάζονται συγκεκριμένες αλλαγές:

• Πραγματική διαλειτουργικότητα των δημόσιων φορέων.
• Λιγότερες και ουσιαστικότερες πλατφόρμες.
• Αυτόματη άντληση δεδομένων που ήδη διαθέτει το Δημόσιο.
• Σταθερό φορολογικό και διοικητικό πλαίσιο.
• Ρεαλιστικές και έγκαιρα γνωστές προθεσμίες.
• Μεταφορά των δηλωτικών υποχρεώσεων που μπορούν να μετακινηθούν από τον Αύγουστο στον Σεπτέμβριο.
• Πλήρης κάλυψη των περιπτώσεων σοβαρής ασθένειας και αντικειμενικής αδυναμίας του λογιστή.
• Αναλογικά πρόστιμα και κυρώσεις.
• Θεσμική αναγνώριση του πραγματικού κόστους των νέων υποχρεώσεων.
• Ένα βιώσιμο πλαίσιο αμοιβών για τις λογιστικές υπηρεσίες.

■ Ο λογιστής δεν ζητά χάρη

Ο λογιστής δεν ζητά να απαλλαγεί από τις ευθύνες του.

Ζητά να μπορεί να τις ασκεί με επαγγελματισμό.

Δεν ζητά να σταματήσει η ψηφιοποίηση.

Ζητά να γίνει πραγματική ψηφιοποίηση και όχι ψηφιακή αναπαραγωγή της γραφειοκρατίας.

Δεν ζητά να καταργηθούν οι φορολογικοί έλεγχοι.

Ζητά ένα σύστημα στο οποίο οι κανόνες είναι ξεκάθαροι και οι κυρώσεις αναλογικές.

Δεν ζητά να εργάζεται λιγότερο.

Ζητά να μην εργάζεται αδιάκοπα, χωρίς δικαίωμα στην ασθένεια, στην οικογένεια, στην άδεια και στην ανθρώπινη ζωή.

Και κυρίως ζητά κάτι αυτονόητο:

Όταν το κράτος σχεδιάζει μία νέα υποχρέωση, να μην ξεκινά από το ερώτημα «πώς θα την περάσουμε στον λογιστή;», αλλά από το ερώτημα «είναι πραγματικά αναγκαία και πώς μπορούμε να την κάνουμε απλούστερη;».

Γιατί πίσω από κάθε ηλεκτρονική δήλωση υπάρχει ένας επαγγελματίας.

Πίσω από κάθε πλατφόρμα υπάρχει ένας άνθρωπος που πρέπει να τη χειριστεί.

Πίσω από κάθε προθεσμία υπάρχει ένας άνθρωπος που πρέπει να την προλάβει.

Και πίσω από κάθε πρόστιμο μπορεί να υπάρχει ένας άνθρωπος που έκανε ένα λάθος.

Ο λογιστής δεν είναι μηχανή.

Δεν είναι δημόσιος υπάλληλος χωρίς ωράριο.

Και δεν μπορεί να είναι ο μόνιμος αποδέκτης κάθε νέας υποχρέωσης του κράτους.

Ήρθε η ώρα η πολιτεία να το αναγνωρίσει έμπρακτα.

Και ίσως η πρώτη συμβολική αλλά ουσιαστική κίνηση να είναι απλή:

Αύγουστος για ανάσα – Σεπτέμβριος για δηλώσεις.

Παναγιώτης Ράγγος

Λογιστής Φοροτεχνικός  Α΄ Τάξης - Οικονομολόγος

Πιστοποιημένος Εσωτερικός Ελεγκτής