teliko foronews900

Επιστρέφουν στο προσκήνιο οι έλεγχοι του Μητρώου, αλλά με διαφορετικά εργαλεία και δυνατότητες.

Από τα παλαιά πορίσματα των τμημάτων ελέγχου και τις αυτοψίες των ΔΟΥ στην τεχνητή νοημοσύνη, τις διασταυρώσεις ΓΕΜΗ και ΑΑΔΕ και την παρακολούθηση των πραγματικών δικαιούχων. Στην ΑΑΔΕ περνά και η διαχείριση του Κεντρικού Μητρώου Πραγματικών Δικαιούχων.

Σε νέα εποχή περνά ο έλεγχος της επιχειρηματικής δραστηριότητας από την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων. Μετά την ευρεία σύσκεψη υπό τον διοικητή της ΑΑΔΕ, Γιώργο Πιτσιλή, στο επίκεντρο του σχεδιασμού βρίσκονται οι ενάρξεις επιχειρήσεων, οι μεταβολές των στοιχείων τους, οι διακοπές εργασιών και οι συστεγάσεις, με στόχο να εντοπίζονται εγκαίρως εταιρείες που ενδέχεται να χρησιμοποιούνται για φοροδιαφυγή, απάτη, δημιουργία τεχνητών εταιρικών σχημάτων και ξέπλυμα χρήματος.

Η βασική αλλαγή είναι ότι η φορολογική διοίκηση επιχειρεί να περάσει από τον εκ των υστέρων έλεγχο στην προληπτική ανάλυση κινδύνου. Δεν θα εξετάζεται μόνο η τυπική νομιμότητα μιας δήλωσης έναρξης ή μεταβολής, αλλά θα αξιολογείται συνολικά το ιστορικό των προσώπων, οι επιχειρήσεις με τις οποίες συνδέονται, οι διευθύνσεις στις οποίες δραστηριοποιούνται και η φορολογική συμπεριφορά τους.

Στην πράξη, επιδιώκεται να εντοπίζεται όχι μόνο η επιχείρηση που εμφανίζεται στα μητρώα, αλλά και το φυσικό πρόσωπο που βρίσκεται πίσω από αυτήν, ο πραγματικός διαχειριστής και εκείνος που τελικά αποκομίζει το οικονομικό όφελος.

■ Τι γινόταν στο παρελθόν στις ΔΟΥ – Τα πορίσματα των ελέγχων και οι αυτοψίες

Η ενίσχυση των ελέγχων στο Μητρώο επαναφέρει στο προσκήνιο μια διαδικασία που παλαιότερα είχε σαφώς εντονότερο ελεγκτικό χαρακτήρα.

Στο παρελθόν, για τις διαδικασίες έναρξης, μεταβολής και διακοπής εργασιών υπήρχαν περιπτώσεις στις οποίες η υπόθεση διαβιβαζόταν στο αρμόδιο τμήμα ελέγχου της ΔΟΥ, προκειμένου να εξεταστεί και να διαμορφωθεί σχετικό πόρισμα ή ελεγκτική γνώμη πριν από την ολοκλήρωση της διαδικασίας.

Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε η αυτοψία στις ενάρξεις επιχειρήσεων και στις περιπτώσεις συστέγασης. Οι φορολογικές υπηρεσίες μπορούσαν να ελέγξουν επιτόπου εάν η δηλωμένη επαγγελματική εγκατάσταση υπήρχε πραγματικά, εάν ήταν κατάλληλη για τη συγκεκριμένη δραστηριότητα και εάν η επιχείρηση είχε πραγματική παρουσία στον χώρο.

Η αυτοψία αποτελούσε σημαντικό εργαλείο για να διαπιστώνεται εάν μια δηλωμένη έδρα ήταν πραγματική ή εάν επρόκειτο για μια διεύθυνση που χρησιμοποιούνταν απλώς για την εξυπηρέτηση των τυπικών διαδικασιών.

Μάλιστα, η ΠΟΛ.1169/1998 προέβλεπε συγκεκριμένη διαδικασία αυτοψίας μετά την υποβολή δηλώσεων έναρξης ή μεταβολής και σε περίπτωση αλλαγής επαγγελματικής εγκατάστασης. Στη συνέχεια, η ΠΟΛ.1051/2004 διευκρίνισε ότι η αυτοψία δεν καταργήθηκε, αλλά μπορούσε να διενεργείται μετά τη χορήγηση της βεβαίωσης, με δειγματοληπτικούς ή στοχευμένους επιτόπιους ελέγχους.

Επομένως, η παλαιότερη λειτουργία του Μητρώου δεν περιοριζόταν αποκλειστικά στην καταχώριση των στοιχείων που δήλωνε ο φορολογούμενος. Υπήρχε και ελεγκτική διάσταση, με εξέταση δικαιολογητικών, διαβίβαση υποθέσεων στα τμήματα ελέγχου και αυτοψίες στις επαγγελματικές εγκαταστάσεις.

Με την πάροδο των ετών και την ψηφιοποίηση των διαδικασιών, η έναρξη και οι μεταβολές απλοποιήθηκαν σημαντικά. Η εξυπηρέτηση έγινε ταχύτερη, περιορίστηκε η φυσική παρουσία στις ΔΟΥ και πολλές διαδικασίες πραγματοποιούνται πλέον ηλεκτρονικά.

Η νέα κατεύθυνση της ΑΑΔΕ επιχειρεί να συνδυάσει τα πλεονεκτήματα της ψηφιοποίησης με την ουσιαστική ελεγκτική διερεύνηση που χαρακτήριζε τις παλαιότερες διαδικασίες.

■ Ενάρξεις επιχειρήσεων: Ποιος βρίσκεται πραγματικά πίσω από την εταιρεία

Το πρώτο πεδίο παρέμβασης είναι η έναρξη νέων επιχειρήσεων.

Οι διασταυρώσεις θα επιχειρούν να εντοπίζουν περιπτώσεις στις οποίες φυσικά πρόσωπα εμφανίζονται επανειλημμένα ως ιδρυτές, εταίροι ή διαχειριστές επιχειρήσεων που παρουσιάζουν προβληματική φορολογική συμπεριφορά.

Στο μικροσκόπιο θα βρίσκονται:

- Πρόσωπα που συμμετέχουν σε διαδοχικές εταιρείες με φορολογικές εκκρεμότητες.

- Ιδρυτές που εμφανίζονται να μην έχουν την οικονομική δυνατότητα να υποστηρίξουν τη δραστηριότητα που δηλώνουν.

- Εταιρείες που δημιουργούνται με κοινά χαρακτηριστικά και συνδέονται με πρόσωπα τα οποία έχουν ήδη απασχολήσει τις ελεγκτικές αρχές.

- Δηλώσεις έναρξης σε διευθύνσεις στις οποίες έχουν προηγουμένως λειτουργήσει επιχειρήσεις με σοβαρά φορολογικά προβλήματα.

- Περιπτώσεις στις οποίες υπάρχουν ενδείξεις ότι ο τυπικός ιδιοκτήτης δεν είναι ο πραγματικός επιχειρηματικός φορέας.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ο εντοπισμός των λεγόμενων «αχυρανθρώπων», δηλαδή προσώπων που εμφανίζονται τυπικά ως ιδιοκτήτες ή διαχειριστές, ενώ στην πραγματικότητα η επιχείρηση ελέγχεται από τρίτους.

Όταν προκύπτουν συγκεκριμένες ενδείξεις κινδύνου, η ηλεκτρονική διαδικασία μπορεί να παραπέμπει την υπόθεση για πρόσθετη επαλήθευση και φυσική παρουσία στην αρμόδια υπηρεσία.

■ Μεταβολές: Οι αλλαγές που θα ενεργοποιούν ελεγκτικό ενδιαφέρον

Οι μεταβολές στο επιχειρηματικό μητρώο αποτελούν ένα ακόμη κρίσιμο πεδίο.

Η αλλαγή διαχειριστή, εταίρου, μετόχου, έδρας ή δραστηριότητας είναι απολύτως νόμιμη επιχειρηματική πράξη. Ωστόσο, όταν πραγματοποιούνται διαδοχικές αλλαγές σε μικρό χρονικό διάστημα και συνδυάζονται με οφειλές, προβληματικές συναλλαγές ή άλλες ενδείξεις, η υπόθεση μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερο ελεγκτικό ενδιαφέρον.

Για παράδειγμα, μια εταιρεία που έχει συσσωρεύσει σημαντικές οφειλές και λίγο πριν από την εμφάνιση προβλημάτων αλλάζει διαχειριστή ή μεταφέρει την έδρα της, θα αξιολογείται σε συνδυασμό με το συνολικό ιστορικό της.

Το ίδιο ισχύει όταν διαφορετικά πρόσωπα εμφανίζονται διαδοχικά στη διοίκηση, χωρίς να μεταβάλλεται ουσιαστικά η πραγματική λειτουργία της επιχείρησης.

■ Διακοπές εργασιών: Η επιχείρηση που κλείνει στα χαρτιά αλλά συνεχίζει να λειτουργεί

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτούν και οι διακοπές εργασιών.

Το ζητούμενο είναι να εντοπίζονται οι περιπτώσεις στις οποίες μια εταιρεία διακόπτει τυπικά τη δραστηριότητά της, αφήνοντας πίσω οφειλές και φορολογικές υποχρεώσεις, ενώ η ίδια επιχειρηματική δραστηριότητα συνεχίζεται μέσω άλλης εταιρείας.

Η ψηφιακή παρακολούθηση μπορεί να αναδείξει χαρακτηριστικές περιπτώσεις:

- Μια εταιρεία συσσωρεύει αυξανόμενες φορολογικές οφειλές.

- Σταματά να εκδίδει παραστατικά και εμφανίζει απότομη μείωση ή διακοπή της εμπορικής δραστηριότητας.

- Μια δεύτερη εταιρεία αρχίζει να εκδίδει τιμολόγια προς την ίδια πελατεία.

- Η νέα εταιρεία δραστηριοποιείται από την ίδια επαγγελματική έδρα.

- Ενδεχομένως διατηρούνται τα ίδια πρόσωπα, οι ίδιες εγκαταστάσεις, το προσωπικό ή άλλες λειτουργικές συνδέσεις.

Σε ένα τέτοιο σενάριο, το σύστημα θα μπορεί να αναγνωρίζει τη συσχέτιση και να αποστέλλει ειδοποίηση στην αρμόδια ελεγκτική υπηρεσία της ΑΑΔΕ για περαιτέρω διερεύνηση.

Πρόκειται για ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγματα αξιοποίησης των ψηφιακών διασταυρώσεων: η φορολογική διοίκηση δεν θα εξετάζει απομονωμένα δύο διαφορετικά ΑΦΜ, αλλά θα αναζητά εάν πίσω από τη διαδοχή των εταιρειών υπάρχει συνέχεια της ίδιας πραγματικής δραστηριότητας και πιθανή προσπάθεια αποφυγής των υποχρεώσεων.

Η ειδοποίηση, βεβαίως, δεν θα σημαίνει αυτομάτως ότι έχει διαπιστωθεί παράβαση. Θα αποτελεί αφορμή για στοχευμένο έλεγχο, κατά τον οποίο θα εξετάζονται τα πραγματικά δεδομένα και οι εξηγήσεις των εμπλεκομένων.

■ Συστέγαση: Οι κοινές έδρες και οι εταιρείες που συνδέονται μεταξύ τους

Η συστέγαση επιχειρήσεων είναι ένα ακόμη σημείο στο οποίο θα επικεντρωθούν οι διασταυρώσεις.

Η ύπαρξη περισσότερων επιχειρήσεων στην ίδια διεύθυνση δεν συνιστά παράβαση. Είναι συνηθισμένη πρακτική σε επαγγελματικά κτίρια, εμπορικούς χώρους και γραφεία.

Το πρόβλημα δημιουργείται όταν η συστέγαση συνδυάζεται με άλλα στοιχεία που υποδηλώνουν ότι οι εταιρείες δεν λειτουργούν πραγματικά ανεξάρτητα.

Ειδικότερα, θα εξετάζονται:

- Κοινές επαγγελματικές εγκαταστάσεις και στοιχεία επικοινωνίας.

- Ίδια ή συνδεδεμένα πρόσωπα στη διοίκηση.

- Διαδοχική λειτουργία διαφορετικών εταιρειών στον ίδιο χώρο.

- Κοινό προσωπικό ή κοινές υποδομές.

- Μεταφορά πελατολογίου από μια εταιρεία σε άλλη.

- Συσσώρευση χρεών στη μία εταιρεία και συνέχιση της δραστηριότητας από άλλη.

Η παλαιότερη πρακτική των αυτοψιών αποκτά εδώ ιδιαίτερη σημασία. Η πραγματική εικόνα μιας εγκατάστασης δεν μπορεί πάντοτε να διαπιστωθεί μόνο από τα ηλεκτρονικά στοιχεία. Σε περιπτώσεις που απαιτείται, ο επιτόπιος έλεγχος παραμένει απαραίτητο εργαλείο.

■ Στην ΑΑΔΕ το Κεντρικό Μητρώο Πραγματικών Δικαιούχων

Μία από τις σημαντικότερες θεσμικές αλλαγές αφορά το Κεντρικό Μητρώο Πραγματικών Δικαιούχων.

Η αρμοδιότητα τήρησης, διαχείρισης, λειτουργίας και εποπτείας του Μητρώου μεταφέρεται στην ΑΑΔΕ, εξέλιξη που ενισχύει τη δυνατότητα σύνδεσης των πληροφοριών για τους πραγματικούς δικαιούχους με τα υπόλοιπα φορολογικά και ελεγκτικά δεδομένα.

Το Μητρώο περιλαμβάνει πληροφορίες για τα φυσικά πρόσωπα που τελικά κατέχουν ή ελέγχουν μια εταιρεία ή άλλη νομική οντότητα, άμεσα ή έμμεσα.

Η σημασία του είναι ιδιαίτερα μεγάλη στις περιπτώσεις όπου η εταιρική δομή εμφανίζεται περίπλοκη, υπάρχουν διαδοχικές αλλαγές μετόχων ή εταίρων ή χρησιμοποιούνται περισσότερα νομικά πρόσωπα για την απόκρυψη του πραγματικού ελέγχου.

Με τη μεταφορά της αρμοδιότητας στην ΑΑΔΕ, ενισχύεται η δυνατότητα αξιοποίησης των στοιχείων του Μητρώου για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής και της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες.

Η αλλαγή προβλέπεται στο νέο νομοθετικό πλαίσιο για το Κεντρικό Μητρώο Πραγματικών Δικαιούχων. Μέχρι την ολοκλήρωση της προβλεπόμενης μεταφοράς, διατηρείται η μεταβατική τεχνική υποστήριξη από τις υφιστάμενες ψηφιακές υποδομές.

■ Τα βασικά όπλα της ΑΑΔΕ

Στον νέο ελεγκτικό σχεδιασμό σημαντικό ρόλο θα έχουν τα ψηφιακά εργαλεία και η διασύνδεση των πληροφοριακών συστημάτων.

1. Διασταυρώσεις ΑΑΔΕ και ΓΕΜΗ

Η σύνδεση των στοιχείων των επιχειρήσεων θα επιτρέπει την αναζήτηση κοινών προσώπων, διευθύνσεων, διαχειριστών, μετόχων και επιχειρηματικών διαδρομών.

2. Ανάλυση κινδύνου και τεχνητή νοημοσύνη

Η επεξεργασία μεγάλου όγκου δεδομένων θα επιτρέπει την αναγνώριση επαναλαμβανόμενων μοτίβων και την επιλογή υποθέσεων που παρουσιάζουν αυξημένο φορολογικό ενδιαφέρον.

3. Ηλεκτρονικά βιβλία και τιμολόγια

Η αξιοποίηση των δεδομένων του myDATA και της ηλεκτρονικής τιμολόγησης επιτρέπει την παρακολούθηση των συναλλαγών και τον εντοπισμό ασυμφωνιών.

4. Ηλεκτρονικά δελτία αποστολής

Η ψηφιακή παρακολούθηση της διακίνησης αγαθών συμβάλλει στον εντοπισμό εικονικών παραστατικών και αποκλίσεων μεταξύ πραγματικών και δηλωμένων συναλλαγών.

5. Σύστημα e-send

Η αναβαθμισμένη λειτουργία του συστήματος επιτρέπει την αξιοποίηση στοιχείων από τις ταμειακές μηχανές και τον εντοπισμό ασυνήθιστων διακοπών στην έκδοση αποδείξεων ή απότομων μεταβολών στον τζίρο.

6. Έρευνες περιουσιακών στοιχείων και οικονομικών συναλλαγών

Σε υποθέσεις με σοβαρές ενδείξεις φοροδιαφυγής ή ξεπλύματος χρήματος εξετάζονται οι οικονομικές διαδρομές, οι μεταβολές περιουσίας και οι σχέσεις μεταξύ των εμπλεκομένων, σύμφωνα με τις προβλεπόμενες νόμιμες διαδικασίες.

7. Ειδικές ελεγκτικές υπηρεσίες και ΔΕΟΣ

Η Γενική Διεύθυνση Δυνάμεων Ελέγχου Οικονομικών Συναλλαγών ενισχύει τη δυνατότητα αντιμετώπισης σύνθετων υποθέσεων οικονομικού εγκλήματος, φοροδιαφυγής και λαθρεμπορίου.

■ Το επιχειρησιακό σχέδιο των 72.800 ελέγχων

Η ενίσχυση των ελέγχων εντάσσεται στον ευρύτερο επιχειρησιακό σχεδιασμό της ΑΑΔΕ για το 2026.

Στο σχέδιο προβλέπονται συνολικά 72.800 ελεγκτικές ενέργειες, με κατανομή σε φορολογικούς ελέγχους, επιτόπιες επαληθεύσεις, ελέγχους από τις υπηρεσίες ερευνών και ειδικές υποθέσεις.

Η στόχευση δεν περιορίζεται στην αύξηση του αριθμού των ελέγχων. Δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην αξιοποίηση των πληροφοριών που υπάρχουν ήδη στα πληροφοριακά συστήματα, ώστε οι ελεγκτικές υπηρεσίες να μπορούν να εντοπίζουν εγκαίρως τις υποθέσεις με τα μεγαλύτερα χαρακτηριστικά κινδύνου.

Το νέο μοντέλο επιδιώκει να συνδέσει το επιχειρηματικό μητρώο με τη φορολογική συμπεριφορά, τις πραγματικές συναλλαγές και την περιουσιακή κατάσταση των εμπλεκομένων.

Έτσι, μια ύποπτη έναρξη, μια διαδοχική αλλαγή διαχειριστών ή μια μεταφορά δραστηριότητας σε νέο ΑΦΜ δεν θα εξετάζονται ως μεμονωμένα περιστατικά, αλλά ως τμήματα μιας συνολικής οικονομικής εικόνας.

■ ΣΧΟΛΙΟ

  • Από την τυπική καταχώριση στον ουσιαστικό έλεγχο – Το μεγάλο στοίχημα της ΑΑΔΕ

Η νέα κατεύθυνση της ΑΑΔΕ φέρνει ξανά στο προσκήνιο ένα ζήτημα που απασχολούσε επί χρόνια τις φορολογικές υπηρεσίες: Τι πραγματικά βρίσκεται πίσω από μια έναρξη, μια μεταβολή ή μια διακοπή εργασιών;

Οι παλαιότεροι υπάλληλοι των ΔΟΥ γνωρίζουν καλά ότι οι διαδικασίες του Μητρώου δεν ήταν πάντοτε μια απλή καταχώριση στοιχείων. Υπήρχαν περιπτώσεις που απαιτούσαν εξέταση από το τμήμα ελέγχου, πόρισμα, έλεγχο δικαιολογητικών και αυτοψία στην επαγγελματική εγκατάσταση. Ιδιαίτερα στις ενάρξεις και στις συστεγάσεις, η φυσική παρουσία στον χώρο μπορούσε να αποκαλύψει πράγματα που δεν εμφανίζονταν στα χαρτιά.

Στη συνέχεια, η ψηφιοποίηση απλοποίησε σημαντικά τις διαδικασίες και περιόρισε τη γραφειοκρατία. Αυτό ήταν αναγκαίο και θετικό για την επιχειρηματικότητα. Ωστόσο, η ταχύτητα των ηλεκτρονικών διαδικασιών δεν πρέπει να σημαίνει και απουσία ουσιαστικού ελέγχου.

  • Όταν μια εταιρεία κλείνει και μια άλλη συνεχίζει

Το παράδειγμα μιας εταιρείας που συσσωρεύει χρέη, σταματά να τιμολογεί και αντικαθίσταται από μια άλλη, η οποία συνεχίζει να εξυπηρετεί τους ίδιους πελάτες από την ίδια έδρα, είναι ενδεικτικό.

Αν η φορολογική διοίκηση μπορεί να εντοπίζει αυτομάτως αυτή τη διαδοχή και να ειδοποιεί εγκαίρως τους ελεγκτές, τότε αποκτά ένα εργαλείο που μπορεί να περιορίσει σημαντικά τα περιθώρια καταχρηστικών πρακτικών.

Εξίσου σημαντική είναι η μεταφορά του Μητρώου Πραγματικών Δικαιούχων στην ΑΑΔΕ. Η πραγματική ιδιοκτησία και ο ουσιαστικός έλεγχος μιας εταιρείας δεν πρέπει να χάνονται πίσω από διαδοχικές εταιρικές αλλαγές και πολύπλοκες συμμετοχές.

  • Η τεχνολογία χωρίς γραφειοκρατία, αλλά με πραγματικούς ελέγχους

Το μεγάλο στοίχημα, όμως, δεν είναι να επιστρέψουμε στη γραφειοκρατία των παλαιών ΔΟΥ. Είναι να κρατήσουμε την ταχύτητα και την ευκολία των σύγχρονων ψηφιακών διαδικασιών, επαναφέροντας ταυτόχρονα την ουσία του ελέγχου.

Και πάνω απ' όλα, πρέπει να υπάρχει σαφής διάκριση ανάμεσα στην ύποπτη επιχειρηματική συμπεριφορά και στη νόμιμη επιχειρηματική δραστηριότητα. Μια συστέγαση, μια αλλαγή έδρας, μια μεταβολή διαχειριστή ή μια διακοπή εργασιών δεν αποτελούν από μόνες τους παραβάσεις.

Η ΑΑΔΕ οφείλει να αξιοποιεί τα δεδομένα για να εντοπίζει τους πραγματικούς παραβάτες, όχι να δημιουργεί πρόσθετα εμπόδια στους συνεπείς επαγγελματίες.

Το ζητούμενο είναι η επιχείρηση να μπορεί να ανοίγει γρήγορα και να λειτουργεί χωρίς περιττή γραφειοκρατία, αλλά να μην μπορεί να εξαφανίζεται αφήνοντας πίσω της χρέη, για να συνεχίζει την ίδια δραστηριότητα με ένα καινούργιο ΑΦΜ.

Η φοροδιαφυγή δεν κρύβεται πάντα πίσω από σύνθετα εταιρικά σχήματα. Μερικές φορές αλλάζει απλώς ΑΦΜ, διεύθυνση και διαχειριστή. Το ζητούμενο για την ΑΑΔΕ είναι να βλέπει πίσω από τις αλλαγές, να εντοπίζει τους πραγματικούς υπεύθυνους και να μη συγχέει την επιχειρηματική ελευθερία με την επιχειρηματική ασυδοσία.


Παναγιώτης Ράγγος

Λογιστής Φοροτεχνικός  Α΄ Τάξης - 

Πιστοποιημένος Εσωτερικός Ελεγκτή

 

 

 


Συνεργάτες