Περισσότερα εισοδήματα στα χαρτιά, περισσότεροι φόροι στο Δημόσιο – Τι αποκαλύπτουν οι φορολογικές δηλώσεις για την πραγματική οικονομία

Τα δηλωθέντα εισοδήματα αυξήθηκαν κατά 9,85 δισ. ευρώ, αλλά ο φορολογικός λογαριασμός μεγάλωσε ακόμη περισσότερο.

Σχεδόν 8 στους 10 φορολογούμενους με εισόδημα από επιχειρηματική δραστηριότητα δηλώνουν έως 20.000 ευρώ. Το τεκμαρτό σύστημα ανεβάζει τη φορολογητέα βάση, αλλά το κρίσιμο ερώτημα παραμένει: αυξάνει πραγματικά την οικονομική δύναμη των επαγγελματιών ή απλώς τις φορολογικές τους υποχρεώσεις;

Τα στοιχεία των φορολογικών δηλώσεων που υποβλήθηκαν το 2025 και αφορούν τα εισοδήματα του 2024 αποτυπώνουν μια εικόνα αυξημένων εισοδημάτων, αλλά και σημαντικών αντιφάσεων στην ελληνική οικονομία.

Σύμφωνα με τα αναλυτικά στατιστικά στοιχεία της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ), το συνολικό δηλωθέν εισόδημα των φυσικών προσώπων έφτασε τα 115,93 δισ. ευρώ, έναντι 106,08 δισ. ευρώ το 2023. Πρόκειται για αύξηση περίπου 9,85 δισ. ευρώ ή 9,29% μέσα σε έναν χρόνο.

Την ίδια στιγμή, όμως, αυξήθηκε αισθητά και η φορολογική επιβάρυνση. Ο συνολικός φόρος εισοδήματος που βεβαιώθηκε ανήλθε σε 13,87 δισ. ευρώ, από 12,28 δισ. ευρώ το προηγούμενο έτος. Δηλαδή, οι φορολογικές υποχρεώσεις αυξήθηκαν κατά περίπου 1,59 δισ. ευρώ ή 12,9%.

Με άλλα λόγια, η αύξηση του δηλωθέντος εισοδήματος συνοδεύτηκε από ακόμη μεγαλύτερη ποσοστιαία αύξηση του φόρου.

Αυτό από μόνο του δεν σημαίνει ότι επιδεινώθηκε η οικονομική κατάσταση των φορολογουμένων. Αναδεικνύει, ωστόσο, ένα ουσιαστικό ζήτημα: η αύξηση των φορολογικών εσόδων δεν αποτελεί αυτομάτως απόδειξη αντίστοιχης βελτίωσης του πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος.

Πού οφείλεται η αύξηση των εισοδημάτων;

Η ανάλυση των στοιχείων ανά πηγή εισοδήματος παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Από τα 9,85 δισ. ευρώ της συνολικής αύξησης:

• Τα εισοδήματα από μισθωτή εργασία αυξήθηκαν κατά περίπου 6,46 δισ. ευρώ.
• Τα εισοδήματα από μερίσματα, τόκους και λοιπές πηγές κεφαλαίου αυξήθηκαν κατά περίπου 2,08 δισ. ευρώ.
• Τα εισοδήματα από ακίνητη περιουσία αυξήθηκαν κατά περίπου 750 εκατ. ευρώ.
• Τα εισοδήματα από επιχειρηματική δραστηριότητα αυξήθηκαν κατά περίπου 569 εκατ. ευρώ.
• Τα αγροτικά εισοδήματα παρουσίασαν μικρή μείωση.

Επομένως, η μεγαλύτερη συνεισφορά στην αύξηση των δηλωθέντων εισοδημάτων προήλθε από τους μισθωτούς και τις εισοδηματικές ροές από κεφάλαιο, ενώ η συμμετοχή της επιχειρηματικής δραστηριότητας ήταν αισθητά μικρότερη.

Το στοιχείο αυτό έχει σημασία, καθώς η εικόνα της συνολικής οικονομίας δεν μπορεί να αποτυπωθεί αποκλειστικά από την αύξηση του συνολικού εισοδήματος. Χρειάζεται να εξετάζεται ποιοι πραγματικά ωφελούνται και σε ποιο βαθμό η αύξηση αυτή μεταφράζεται σε μεγαλύτερη αγοραστική δύναμη.

Οι ελεύθεροι επαγγελματίες εξακολουθούν να βρίσκονται σε χαμηλά εισοδηματικά επίπεδα

Ιδιαίτερη σημασία παρουσιάζουν τα στοιχεία για όσους δηλώνουν εισόδημα από επιχειρηματική δραστηριότητα.

Σύμφωνα με την αναλυτική κατανομή των στοιχείων της ΑΑΔΕ, το 2024 καταγράφηκαν 683.645 δηλώσεις με εισόδημα από επιχειρηματική δραστηριότητα, συνολικού ύψους 10,99 δισ. ευρώ.

Η κατανομή των εισοδημάτων αποκαλύπτει ότι:

• 245.950 φορολογούμενοι, ποσοστό 35,98%, δήλωσαν εισόδημα έως 10.000 ευρώ.
• 132.674 δήλωσαν εισόδημα από 10.000 έως 15.000 ευρώ.
• 167.457 δήλωσαν εισόδημα από 15.000 έως 20.000 ευρώ.
• Συνολικά, 546.081 φορολογούμενοι, δηλαδή το 79,88%, δήλωσαν έως 20.000 ευρώ ετησίως.

Η σύγκριση με το 2023 αποκαλύπτει μια ενδιαφέρουσα μεταβολή. Το ποσοστό όσων δήλωσαν έως 10.000 ευρώ αυξήθηκε από 34,45% σε 35,98%, ενώ το ποσοστό όσων βρίσκονται έως τις 20.000 ευρώ μειώθηκε από 82,01% σε 79,88%.

Παράλληλα, παρατηρείται εντυπωσιακή μετατόπιση μεταξύ δύο εισοδηματικών κλιμακίων: οι δηλώσεις από 10.000 έως 15.000 ευρώ μειώθηκαν από 247.765 σε 132.674, ενώ εκείνες από 15.000 έως 20.000 ευρώ αυξήθηκαν από 77.394 σε 167.457.

Η μεταβολή αυτή συμπίπτει με την εφαρμογή του ελάχιστου τεκμαρτού εισοδήματος, γεγονός που καθιστά εύλογο το ερώτημα κατά πόσο η αλλαγή αντανακλά πραγματική βελτίωση της επιχειρηματικής δραστηριότητας ή κυρίως την επίδραση του νέου τρόπου φορολογικού προσδιορισμού.

Χρειάζεται, βεβαίως, να σημειωθεί ότι τα φορολογικά στοιχεία από μόνα τους δεν αποδεικνύουν την αιτία της μεταβολής. Δείχνουν, όμως, ότι η μετατόπιση των δηλωθέντων εισοδημάτων προς υψηλότερα κλιμάκια δεν μπορεί να ερμηνευθεί αυτομάτως ως αύξηση των πραγματικών κερδών.

Τα τεκμήρια εξακολουθούν να προσθέτουν δισεκατομμύρια στη φορολογητέα ύλη

Παρά την αύξηση των δηλωθέντων εισοδημάτων, το σύστημα των τεκμηρίων εξακολουθεί να επηρεάζει σημαντικό αριθμό φορολογουμένων.

Για το 2024, η προστιθέμενη διαφορά τεκμηρίων ανήλθε σε περίπου 3,88 δισ. ευρώ, έναντι 4,17 δισ. ευρώ το 2023.

Πρόκειται για ποσά που προστίθενται στο εισόδημα όταν οι αντικειμενικές δαπάνες διαβίωσης και απόκτησης περιουσιακών στοιχείων υπερβαίνουν το δηλωθέν εισόδημα.

Η επιβάρυνση αφορά διαφορετικές κατηγορίες φορολογουμένων, από μισθωτούς και συνταξιούχους μέχρι εισοδηματίες, αγρότες και επαγγελματίες.

Ειδικά για όσους ασκούν ατομική επιχειρηματική δραστηριότητα, το ζήτημα έχει δύο διαστάσεις: αφενός τα γενικά τεκμήρια διαβίωσης και αφετέρου το ειδικό ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα που θεσπίστηκε με τον νόμο 5073/2023.

Το τελευταίο αποτελεί διαφορετικό μηχανισμό φορολόγησης, ο οποίος προσδιορίζει ένα ελάχιστο φορολογητέο αποτέλεσμα με βάση συγκεκριμένα κριτήρια, ανεξάρτητα από το αν τα πραγματικά καθαρά κέρδη της επιχείρησης είναι χαμηλότερα.

Η αύξηση των φόρων δεν αρκεί για να αποδείξει ότι περιορίστηκε η φοροδιαφυγή

Η πολιτεία έχει δικαιολογημένα ως στόχο την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής και τη διεύρυνση της φορολογικής βάσης. Η ψηφιοποίηση των συναλλαγών, η διασύνδεση των ταμειακών μηχανών με την ΑΑΔΕ, το myDATA και οι ηλεκτρονικές διασταυρώσεις αποτελούν σημαντικά εργαλεία προς αυτή την κατεύθυνση.

Ωστόσο, υπάρχει μια ουσιώδης διαφορά ανάμεσα στον εντοπισμό πραγματικά αποκρυβέντων εισοδημάτων και στον φορολογικό προσδιορισμό ενός εισοδήματος που δεν ανταποκρίνεται στα πραγματικά οικονομικά δεδομένα μιας επιχείρησης.

Το ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα μπορεί να διασφαλίζει ένα επίπεδο φορολογικών εσόδων, περιορίζοντας τη δυνατότητα δήλωσης μηδενικών ή εξαιρετικά χαμηλών κερδών. Δεν δημιουργεί, όμως, από μόνο του νέους πελάτες, υψηλότερο τζίρο, μεγαλύτερη παραγωγικότητα ή καλύτερη κερδοφορία.

Αν ένας επαγγελματίας έχει πραγματικά χαμηλά κέρδη, η φορολόγησή του βάσει υψηλότερου τεκμαρτού εισοδήματος δεν σημαίνει ότι έγινε οικονομικά ισχυρότερος. Σημαίνει ότι καλείται να πληρώσει φόρο για εισόδημα που ενδεχομένως δεν απέκτησε.

Και αυτή είναι η ουσία της συζήτησης που πρέπει να ανοίξει.

Μήπως χρειάζεται αλλαγή φορολογικής φιλοσοφίας;

Το ερώτημα δεν είναι αν πρέπει να υπάρχουν έλεγχοι ή αν πρέπει να αντιμετωπιστεί η φοροδιαφυγή. Αυτά είναι αυτονόητα.

Το ερώτημα είναι αν η φορολογική πολιτική πρέπει να στηρίζεται κυρίως στην επιβολή ενός ελάχιστου εισοδήματος ή αν πρέπει να δημιουργεί συνθήκες ώστε ο επαγγελματίας να έχει πραγματικό κίνητρο να αναπτύξει τη δραστηριότητά του, να εμφανίζει τα πραγματικά του κέρδη και να επενδύει στην επιχείρησή του.

Μια διαφορετική προσέγγιση θα μπορούσε να στηρίζεται σε συγκεκριμένες παρεμβάσεις:

1. Μείωση των φορολογικών συντελεστών. Ένα δικαιότερο και ανταγωνιστικότερο φορολογικό πλαίσιο, ιδιαίτερα για τα χαμηλά και μεσαία επιχειρηματικά εισοδήματα, θα μπορούσε να ενισχύσει τη διάθεση για νόμιμη δραστηριότητα και επανεπένδυση των κερδών.

2. Πλήρης και ουσιαστική αναγνώριση των πραγματικών επαγγελματικών δαπανών. Η φορολόγηση πρέπει να στηρίζεται στα πραγματικά καθαρά κέρδη. Κάθε πραγματική, τεκμηριωμένη και επιχειρηματικά αναγκαία δαπάνη πρέπει να αναγνωρίζεται με σαφείς κανόνες, χωρίς υπερβολικούς περιορισμούς και γραφειοκρατικές διαδικασίες. Ο νόμος ήδη προβλέπει την έκπτωση των σχετικών δαπανών, με συγκεκριμένες προϋποθέσεις και εξαιρέσεις. Αυτό που χρειάζεται είναι να εξεταστεί αν το πλαίσιο λειτουργεί δίκαια και αποτελεσματικά στην πράξη.

3. Επανεξέταση του τεκμαρτού συστήματος. Το τεκμαρτό εισόδημα θα μπορούσε να λειτουργεί ως εργαλείο εντοπισμού πιθανών αποκλίσεων και ενεργοποίησης στοχευμένων ελέγχων, όχι ως ανελαστικός μηχανισμός φορολόγησης ανθρώπων που αποδεδειγμένα έχουν χαμηλότερα πραγματικά κέρδη.

4. Κίνητρα για επενδύσεις και ανάπτυξη. Η δυνατότητα φορολογικών ελαφρύνσεων για παραγωγικές επενδύσεις, τεχνολογικό εξοπλισμό, εκσυγχρονισμό και δημιουργία θέσεων εργασίας μπορεί να συμβάλει στην αύξηση της παραγωγικότητας και των πραγματικών εισοδημάτων.

5. Απλούστευση του φορολογικού περιβάλλοντος. Ο επαγγελματίας χρειάζεται σταθερούς κανόνες, προβλεψιμότητα και λιγότερο διοικητικό κόστος. Η φορολογική συμμόρφωση δεν πρέπει να μετατρέπεται σε δυσανάλογο βάρος για τις μικρές επιχειρήσεις.

Το ζητούμενο δεν είναι να φορολογούνται υψηλότερα εισοδήματα στα χαρτιά, αλλά να δημιουργούνται υψηλότερα πραγματικά εισοδήματα

Τα στοιχεία των φορολογικών δηλώσεων του 2025 προσφέρουν μια σημαντική αφορμή για επανεξέταση της φορολογικής πολιτικής.

Η αύξηση των δηλωθέντων εισοδημάτων κατά σχεδόν 10 δισ. ευρώ είναι αναμφίβολα θετική ένδειξη σε επίπεδο ονομαστικών μεγεθών. Δεν αρκεί, όμως, για να αποδείξει ότι βελτιώθηκε αντίστοιχα η οικονομική θέση των νοικοκυριών και των μικρών επιχειρήσεων.

Ειδικά για τους ελεύθερους επαγγελματίες, η εικόνα παραμένει προβληματική. Σχεδόν οκτώ στους δέκα εξακολουθούν να εμφανίζουν εισόδημα έως 20.000 ευρώ, ενώ η μεταβολή των εισοδηματικών κλιμακίων μετά την εφαρμογή του τεκμαρτού συστήματος δεν αποδεικνύει ότι αυξήθηκαν τα πραγματικά τους κέρδη.

Το τεκμαρτό σύστημα μπορεί να πέτυχε τη διεύρυνση της φορολογητέας βάσης και την εξασφάλιση πρόσθετων εσόδων για το Δημόσιο. Δεν προκύπτει, όμως, από τα διαθέσιμα στοιχεία ότι πέτυχε και τον ουσιαστικότερο στόχο: να ενισχύσει την οικονομική δραστηριότητα και να οδηγήσει σε πραγματική αύξηση της κερδοφορίας των μικρών επαγγελματιών.

Ίσως, λοιπόν, έχει έρθει η ώρα να αλλάξει η ίδια η φιλοσοφία της φορολόγησης.

Αντί το κράτος να επιδιώκει να εισπράττει περισσότερα επειδή θεωρεί ότι ένας επαγγελματίας θα έπρεπε να κερδίζει περισσότερα, θα ήταν προτιμότερο να δημιουργήσει τις συνθήκες ώστε αυτός να μπορεί πράγματι να κερδίζει περισσότερα.

Γιατί ο στόχος μιας υγιούς φορολογικής πολιτικής δεν μπορεί να είναι απλώς να εμφανίζονται μεγαλύτερα εισοδήματα στις φορολογικές δηλώσεις. Πρέπει να είναι να υπάρχουν περισσότερες βιώσιμες επιχειρήσεις, πραγματικά υψηλότερα κέρδη, περισσότερες επενδύσεις και, τελικά, περισσότερα έσοδα για το Δημόσιο μέσα από μια ισχυρότερη οικονομία.

Το ζητούμενο δεν είναι να φορολογείται ένα εισόδημα που δεν υπάρχει. Είναι να δημιουργηθεί μια οικονομία στην οποία ο επαγγελματίας θα μπορεί να αποκτά πραγματικό εισόδημα, να πληρώνει δίκαιους φόρους και να έχει τη δυνατότητα να αναπτυχθεί.

Παναγιώτης Ράγγος

Λογιστής Φοροτεχνικός  Α΄ Τάξης - 

Πιστοποιημένος Εσωτερικός Ελεγκτή