Φόρο..γνώμες: Αυστηρότεροι έλεγχοι στην ίδρυση νέων επιχειρήσεων – Τέλος στους «αχυρανθρώπους» και τις εταιρείες-φαντάσματα; Επικαιρότητα Νέο πλαίσιο ελέγχων από το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και την ΑΑΔΕ με στόχο την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής. Στο επίκεντρο οι πραγματικοί ιδιοκτήτες, οι διαχειριστές, η οικονομική τους εικόνα, αλλά και το ιστορικό λειτουργίας των επιχειρήσεων. Αυστηρότερο γίνεται το πλαίσιο ελέγχων για την ίδρυση και την έναρξη νέων επιχειρήσεων, καθώς το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, σε συνεργασία με την ΑΑΔΕ, σχεδιάζει νέες δικλίδες ασφαλείας για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής και των οργανωμένων κυκλωμάτων που αξιοποιούν «αχυρανθρώπους» και εταιρείες-φαντάσματα. Στόχος είναι να εντοπίζονται εγκαίρως πρόσωπα που εμφανίζονται τυπικά ως μέτοχοι, εταίροι ή διαχειριστές, χωρίς στην πραγματικότητα να ασκούν επιχειρηματική δραστηριότητα ή να έχουν τον ουσιαστικό έλεγχο της εταιρείας. Πρόκειται για μια πρακτική που χρησιμοποιείται σε αρκετές περιπτώσεις για τη δημιουργία επιχειρηματικών σχημάτων με σκοπό την απόκρυψη των πραγματικών υπευθύνων και τη συσσώρευση φορολογικών και ασφαλιστικών οφειλών. ■ Τι προβλέπει ο νέος σχεδιασμός Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, οι νέες διαδικασίες θα στηρίζονται σε τρεις βασικούς άξονες: 1. Ενδελεχής έλεγχος των φυσικών προσώπων Η φορολογική διοίκηση θα εξετάζει πιο προσεκτικά τα φυσικά πρόσωπα που εμφανίζονται ως μέτοχοι, εταίροι ή διαχειριστές σε νέα επιχειρηματικά σχήματα. Σκοπός είναι να εντοπίζονται πρόσωπα που ενδέχεται να λειτουργούν ως «μπροστινοί», εξυπηρετώντας συμφέροντα τρίτων. 2. Υποχρεωτική αυτοπρόσωπη παρουσία όπου απαιτείται Στο τραπέζι βρίσκεται η υποχρεωτική φυσική παρουσία στη Φορολογική Αρχή πριν από την ολοκλήρωση της διαδικασίας έναρξης. Το μέτρο δεν αναμένεται να εφαρμόζεται οριζόντια σε όλους, αλλά στοχευμένα σε περιπτώσεις όπου θα προκύπτουν συγκεκριμένες ενδείξεις αυξημένου κινδύνου. 3. Προληπτική ταυτοποίηση και διασταυρώσεις στοιχείων Προβλέπονται αυστηρότερες διαδικασίες ταυτοποίησης και ανάλυσης κινδύνου, με διασταυρώσεις στοιχείων πριν από τη χορήγηση ΑΦΜ ή την ολοκλήρωση της σύστασης και έναρξης μιας επιχείρησης. Με αυτόν τον τρόπο επιδιώκεται να περιοριστεί η δυνατότητα δημιουργίας επιχειρήσεων που από την πρώτη στιγμή εμφανίζουν ενδείξεις ότι θα χρησιμοποιηθούν ως εργαλεία φοροδιαφυγής. ■ Μήπως πρέπει να επιστρέψουμε σε έναν ουσιαστικό προληπτικό έλεγχο, με σύγχρονα μέσα; Η συζήτηση για τους αυστηρότερους ελέγχους φέρνει στο προσκήνιο και μια άλλη διάσταση, που αφορά τον τρόπο με τον οποίο γινόταν η έναρξη και η διακοπή επιχειρηματικής δραστηριότητας στο παρελθόν. Κάποτε, η έναρξη μιας επαγγελματικής ή επιχειρηματικής δραστηριότητας δεν αποτελούσε απλώς μια τυπική διοικητική διαδικασία. Υπήρχαν συγκεκριμένες προϋποθέσεις και ουσιαστικοί έλεγχοι, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτούνταν η προσκόμιση φορολογικών και ασφαλιστικών στοιχείων, καθώς και η τακτοποίηση εκκρεμοτήτων προς αρμόδιους φορείς. Ιδιαίτερη σημασία είχε και η περίπτωση κατά την οποία κάποιος επιχειρούσε να ξεκινήσει νέα δραστηριότητα στον ίδιο επαγγελματικό χώρο όπου προηγουμένως λειτουργούσε επιχείρηση με το ίδιο αντικείμενο. Σε αυτές τις περιπτώσεις υπήρχαν αυστηρότερες προϋποθέσεις, ενώ προβλέπονταν αυτοψίες και έλεγχοι, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν επρόκειτο πράγματι για νέα, αυτοτελή επιχειρηματική δραστηριότητα ή εάν υπήρχε ουσιαστική συνέχεια της προηγούμενης επιχείρησης, με διαφορετικό πρόσωπο στην τυπική ιδιοκτησία ή διαχείριση. Η συγκεκριμένη διαδικασία είχε ιδιαίτερη σημασία, καθώς περιόριζε τη δυνατότητα να αλλάζει απλώς το όνομα ή ο φορέας μιας επιχείρησης, ενώ στην πραγματικότητα συνέχιζε να λειτουργεί η ίδια δραστηριότητα, με τις ίδιες υποχρεώσεις και ενδεχομένως με τις ίδιες εκκρεμότητες προς το Δημόσιο. ■ Εξίσου σημαντικός ήταν ο έλεγχος κατά τη διακοπή μιας επιχείρησης Μια ακόμη ουσιαστική διαδικασία του παλαιότερου συστήματος αφορούσε τη διακοπή εργασιών. Η διακοπή μιας επιχείρησης δεν αντιμετωπιζόταν απλώς ως μια ηλεκτρονική δήλωση παύσης δραστηριότητας. Προβλεπόταν διαδικασία ελέγχου των εκκρεμοτήτων από τα αρμόδια τμήματα της φορολογικής υπηρεσίας, ενώ η υπόθεση μπορούσε να παραπεμφθεί στο Τμήμα Ελέγχου για τη διενέργεια ελέγχου και τη σύνταξη σχετικού πορίσματος. Με αυτόν τον τρόπο επιδιωκόταν να διαπιστωθεί εάν είχαν εκπληρωθεί οι φορολογικές υποχρεώσεις, εάν υπήρχαν εκκρεμότητες και εάν η δηλωθείσα διακοπή ανταποκρινόταν στην πραγματική κατάσταση της επιχείρησης. Το ζήτημα αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό και σήμερα. Δεν αρκεί να ελέγχουμε ποιος ανοίγει μια επιχείρηση. Πρέπει να γνωρίζουμε και τι αφήνει πίσω της μια επιχείρηση όταν κλείνει. Διαφορετικά, δημιουργείται ένα επικίνδυνο κενό: μια επιχείρηση μπορεί να συσσωρεύει οφειλές, να διακόπτει τη λειτουργία της και στη συνέχεια να εμφανίζεται στον ίδιο χώρο μια νέα επιχείρηση, με διαφορετικό ΑΦΜ και διαφορετικό τυπικά υπεύθυνο, αλλά με ενδεχόμενη πραγματική συνέχεια της προηγούμενης δραστηριότητας. ■ Ψηφιακός έλεγχος με αξιοποίηση όλων των διαθέσιμων στοιχείων Σήμερα, η ψηφιοποίηση και η απλοποίηση των διαδικασιών έχουν περιορίσει σημαντικά τη γραφειοκρατία, διευκολύνοντας την έναρξη μιας νέας επιχείρησης. Ωστόσο, το ερώτημα παραμένει: μήπως στην προσπάθεια να γίνει ευκολότερη η επιχειρηματικότητα χαλάρωσαν υπερβολικά ορισμένες δικλίδες ελέγχου; Μήπως θα έπρεπε να εξεταστεί η επαναφορά ενός αντίστοιχου προληπτικού μηχανισμού, όχι με τις παλιές γραφειοκρατικές διαδικασίες, αλλά με μια σύγχρονη ψηφιακή εκδοχή; Ένα σύστημα που θα αξιοποιεί: - Τις ηλεκτρονικές διασταυρώσεις της ΑΑΔΕ. - Τα στοιχεία των ασφαλιστικών ταμείων και των Επιμελητηρίων. - Το ιστορικό προηγούμενων επιχειρήσεων που λειτουργούσαν στην ίδια επαγγελματική έδρα. - Τυχόν διαδοχικές ενάρξεις και διακοπές επιχειρήσεων με το ίδιο αντικείμενο. - Τη σύνδεση φυσικών προσώπων με επιχειρήσεις που έχουν αφήσει σημαντικές φορολογικές και ασφαλιστικές οφειλές. - Την πραγματική κατάσταση της επαγγελματικής εγκατάστασης, όπου υπάρχουν ενδείξεις που δικαιολογούν αυτοψία. Ένα τέτοιο σύστημα θα μπορούσε να εντοπίζει εγκαίρως ύποπτες περιπτώσεις, χωρίς να επιβαρύνει με πρόσθετες διαδικασίες κάθε νέο επιχειρηματία. Φυσικά, η ύπαρξη μιας οφειλής δεν θα πρέπει αυτομάτως να στερεί από κάποιον το δικαίωμα να ξεκινήσει μια νέα επιχειρηματική προσπάθεια. Άλλο είναι ο επιχειρηματίας που έχει μια πραγματική οικονομική δυσκολία και επιδιώκει να επανέλθει στην αγορά και άλλο εκείνος που χρησιμοποιεί συστηματικά παρένθετα πρόσωπα και εταιρείες για να αποφεύγει τις υποχρεώσεις του. Η ίδια αρχή πρέπει να ισχύει και στις περιπτώσεις διαδοχής επιχειρήσεων στον ίδιο χώρο. Η αλλαγή του ΑΦΜ ή του διαχειριστή δεν πρέπει από μόνη της να θεωρείται απόδειξη παραβατικότητας, αλλά ούτε και να αποκλείει τον έλεγχο όταν υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι πρόκειται για τεχνητή μεταβίβαση ή συνέχιση μιας δραστηριότητας με σκοπό την αποφυγή υποχρεώσεων. Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη. Οι έλεγχοι πρέπει να είναι στοχευμένοι, δίκαιοι και αποτελεσματικοί, με σεβασμό στα δικαιώματα των επιχειρηματιών και χωρίς να δημιουργούν νέα εμπόδια σε όσους θέλουν πραγματικά να επενδύσουν, να εργαστούν και να δημιουργήσουν. ■ Το ζητούμενο είναι η πρόληψη και όχι η εκ των υστέρων διαπίστωση Ίσως, λοιπόν, η συζήτηση δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στους αυστηρότερους ελέγχους κατά την ίδρυση μιας νέας επιχείρησης. Χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο σύστημα ελέγχου που να καλύπτει ολόκληρο τον κύκλο ζωής της επιχείρησης: από την έναρξη και τη λειτουργία της μέχρι τη διακοπή των εργασιών της. Να ελέγχεται ποιος ξεκινά μια δραστηριότητα, σε ποιον χώρο, με ποιο αντικείμενο, εάν υπάρχει ιστορικό προηγούμενης επιχείρησης και, κυρίως, εάν η διακοπή μιας επιχείρησης συνοδεύεται από πραγματική τακτοποίηση και έλεγχο των εκκρεμοτήτων της. Γιατί το ζητούμενο δεν είναι να δυσκολέψει η ίδρυση μιας επιχείρησης. Είναι να δυσκολέψει η δημιουργία μιας επιχείρησης που στήνεται εξαρχής για να μην πληρώσει ποτέ τις υποχρεώσεις της. Και κυρίως, να μη φτάνουμε κάθε φορά στο σημείο να ανακαλύπτουμε τις οφειλές όταν αυτές έχουν ήδη διογκωθεί, η επιχείρηση έχει εξαφανιστεί και στη θέση της έχει εμφανιστεί μια νέα εταιρεία, με διαφορετικό όνομα αλλά ενδεχομένως την ίδια πραγματική δραστηριότητα. " Η υγιής επιχειρηματικότητα χρειάζεται ελευθερία για να δημιουργεί, αλλά και ουσιαστικό έλεγχο για να μην επιβραβεύεται η ασυνέπεια. Η πρόληψη πρέπει να προηγείται της δημιουργίας των οφειλών και όχι να ακολουθεί την εξαφάνιση της επιχείρησης. Γιατί το καλύτερο χρέος είναι εκείνο που προλαμβάνεται, πριν γίνει μια ακόμη χαμένη υπόθεση για το Δημόσιο και την κοινωνία." Παναγιώτης Ράγγος Λογιστής Φοροτεχνικός Α΄ Τάξης - Οικονομολόγος Πιστοποιημένος Εσωτερικός Ελεγκτής Previous Next