Νέο κληρονομικό δίκαιο: Όλες οι αλλαγές που φέρνει η μεγάλη μεταρρύθμιση μετά από 80 χρόνια

Μετά από περίπου οκτώ δεκαετίες, το κληρονομικό δίκαιο στην Ελλάδα αλλάζει ριζικά, καθώς η Βουλή υπερψήφισε το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης που εκσυγχρονίζει το πλαίσιο των κληρονομιών και των διαθηκών.

Η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Δικαιοσύνης έκανε λόγο για μια σημαντική μεταρρύθμιση που ανταποκρίνεται στις σύγχρονες κοινωνικές και οικονομικές ανάγκες, δίνοντας έμφαση στην ασφάλεια δικαίου, τη συμπερίληψη και την προστασία των πολιτών.

Το νέο κληρονομικό δίκαιο αναμένεται να τεθεί σε ισχύ από τον Σεπτέμβριο του 2026, με την έναρξη του νέου δικαστικού έτους.

Οι βασικές αλλαγές στο νέο κληρονομικό δίκαιο

Τι αλλάζει στις διαθήκες

Το νέο πλαίσιο απλοποιεί τη διαδικασία σύνταξης δημόσιας διαθήκης και μειώνει τον αριθμό των μαρτύρων που απαιτούνται για τις μυστικές διαθήκες.

Παράλληλα:

• Θεσπίζεται ειδική διαδικασία για άτομα με σοβαρή αναπηρία λόγου.
• Καθιερώνεται ενιαίος τύπος διαθήκης για έκτακτες περιστάσεις.
• Οι ιδιόγραφες διαθήκες παραμένουν σε ισχύ, αλλά αποκτούν διάρκεια ενός έτους από τη σύνταξή τους.
• Διαθήκες που έχουν συνταχθεί πολλά χρόνια πριν από τον θάνατο θα εξετάζονται από συμβολαιογράφο και μάρτυρες ώστε να περιορίζεται ο κίνδυνος πλαστότητας.

Σημαντική αλλαγή αποτελεί και το γεγονός ότι πλέον διαθήκη θα μπορεί να συντάσσει όποιος έχει συμπληρώσει το 16ο έτος της ηλικίας του.

Επιπλέον, απαγορεύεται η σύνταξη διαθήκης υπέρ εργαζομένων ή διοικήσεων νοσοκομείων, γηροκομείων και δομών περίθαλψης από πρόσωπα που φιλοξενούνται ή νοσηλεύονται σε αυτές.

Αλλαγές στην εξ αδιαθέτου διαδοχή

Το νέο νομοσχέδιο αλλάζει και τα ποσοστά κληρονομιάς μεταξύ συγγενών όταν δεν υπάρχει διαθήκη.

Συγκεκριμένα:

• Ο επιζών σύζυγος κληρονομεί το 1/3 της περιουσίας όταν υπάρχει ένα παιδί.
• Το ποσοστό παραμένει στο 1/4 όταν υπάρχουν περισσότερα παιδιά.
• Αν δεν υπάρχουν παιδιά, ο σύζυγος ή η σύζυγος κληρονομεί το σύνολο της περιουσίας πριν από γονείς ή άλλους συγγενείς.

Οι ίδιες προβλέψεις επεκτείνονται πλέον και στα σύμφωνα συμβίωσης.

Για πρώτη φορά προβλέπεται επίσης περιορισμένο κληρονομικό δικαίωμα και για συντρόφους εκτός γάμου, εφόσον η σχέση έχει διάρκεια άνω των τριών ετών και δεν υπάρχουν εγγύτεροι συγγενείς. Ο επιζών σύντροφος θα πρέπει να υποβάλει αίτηση μέσα σε τέσσερις μήνες από τον θάνατο.

Θεσπίζονται οι κληρονομικές συμβάσεις

Το νέο πλαίσιο εισάγει για πρώτη φορά τις κληρονομικές συμβάσεις αιτία θανάτου.

Οι συμβάσεις αυτές θα συντάσσονται ενώπιον συμβολαιογράφου με αυτοπρόσωπη παρουσία των συμβαλλομένων.

Παράλληλα, παρέχεται η δυνατότητα σε έναν μελλοντικό κληρονόμο να παραιτηθεί εκ των προτέρων από κληρονομικά δικαιώματα μέσω ειδικής σύμβασης.

Τι αλλάζει στη νόμιμη μοίρα

Με το νέο σύστημα, οι κληρονόμοι δεν αποκτούν πλέον αυτόματα συγκυριότητα εξ αδιαιρέτου στα ακίνητα της κληρονομιάς.

Αντί αυτού, θα μπορούν – εφόσον το επιθυμούν – να λάβουν το μερίδιό τους σε χρήμα, στο ήμισυ της αξίας του κληροδοτήματος.

Παράλληλα, ο κληρονόμος δεν θα ευθύνεται με την προσωπική του περιουσία για χρέη της κληρονομιάς, εκτός αν αποδεχθεί πλήρη διαχείριση της περιουσίας ή συντρέχουν ειδικές περιπτώσεις.

Νέο πλαίσιο για τους εκκαθαριστές κληρονομιάς

Αλλάζει και ο τρόπος διορισμού εκκαθαριστών κληρονομιάς.

Πλέον, εκκαθαριστής θα μπορεί να ορίζεται μόνο δικηγόρος που περιλαμβάνεται σε ειδικό κατάλογο του αρμόδιου δικαστηρίου, ενώ αποκλείονται από τη διαδικασία οι ίδιοι οι κληρονόμοι και πρόσωπα που αναφέρονται στη διαθήκη.

Η μεταρρύθμιση θεωρείται μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις των τελευταίων δεκαετιών στο πεδίο του αστικού δικαίου, καθώς επιχειρεί να εκσυγχρονίσει ένα πλαίσιο που παρέμενε ουσιαστικά αμετάβλητο για δεκαετίες.

Παναγιώτης Ράγγος

Λογιστής Φοροτεχνικός  Α΄ Τάξης - 

Πιστοποιημένος Εσωτερικός Ελεγκτή