Τεκμαρτή φορολόγηση: Όταν το κράτος τιμωρεί τη συνέπεια και επιβραβεύει τη σιωπή

Η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής αποτελεί έναν απολύτως θεμιτό στόχο

. Κανείς δεν μπορεί να διαφωνήσει ότι όσοι αποκρύπτουν εισοδήματα πρέπει να εντοπίζονται και να φορολογούνται. Το ερώτημα, όμως, είναι αν ο τρόπος που εφαρμόζεται η τεκμαρτή φορολόγηση οδηγεί πραγματικά σε αυτό το αποτέλεσμα ή αν, τελικά, δημιουργεί νέα προβλήματα στην πραγματική οικονομία.

Όταν ένας ελεύθερος επαγγελματίας γνωρίζει ότι είτε δηλώσει εισπράξεις 5.500 ευρώ είτε 12.300 ευρώ, θα φορολογηθεί με βάση ένα πολύ υψηλότερο τεκμαρτό εισόδημα, το μήνυμα που λαμβάνει είναι ότι η προσπάθειά του να είναι συνεπής δεν έχει ουσιαστικό αντίκρισμα.

Το ερώτημα που γεννιέται είναι απλό:

"Γιατί να κόβω κάθε απόδειξη, όταν ο φόρος μου δεν υπολογίζεται πάνω σε αυτά που πραγματικά εισέπραξα;"

Αυτό ακριβώς είναι το σημείο όπου ένα μέτρο που σχεδιάστηκε για να περιορίσει τη φοροδιαφυγή κινδυνεύει να λειτουργήσει αντίστροφα.

■ Παραδείγματα που προβληματίζουν

Ένας επαγγελματίας εκδίδει αποδείξεις συνολικής αξίας 7.200 ευρώ μέσα στη χρονιά. Ένας δεύτερος εργάζεται περισσότερες ώρες, αναλαμβάνει περισσότερες δουλειές και δηλώνει 13.100 ευρώ.

Αν και οι δύο φορολογηθούν τελικά με βάση το ίδιο τεκμαρτό ποσό, η διαφορά των σχεδόν 6.000 ευρώ στα πραγματικά τους έσοδα παύει να έχει φορολογική σημασία.

Σε μια άλλη περίπτωση, ένας νέος επαγγελματίας αποφασίζει να δηλώσει κάθε συναλλαγή του και αυξάνει τον δηλωμένο κύκλο εργασιών του από 9.000 ευρώ σε 16.000 ευρώ. Περιμένει ότι η συνέπειά του θα ανταμειφθεί. Αντί όμως να δει ένα δικαιότερο φορολογικό αποτέλεσμα, διαπιστώνει ότι η επιβάρυνση εξακολουθεί να καθορίζεται από το τεκμαρτό εισόδημα και όχι από την πραγματική οικονομική του εικόνα.

Η ψυχολογία του φορολογουμένου αλλάζει. Δεν αισθάνεται ότι επιβραβεύεται επειδή είναι νόμιμος. Αντίθετα, θεωρεί ότι η φορολογική του συμπεριφορά δεν επηρεάζει ουσιαστικά το αποτέλεσμα.

■ Οι τρεις δρόμοι που ανοίγει το σύστημα

1. Μαζικά λουκέτα

Χιλιάδες μικρές επιχειρήσεις λειτουργούν ήδη με ελάχιστα περιθώρια κέρδους. Όταν η φορολογική επιβάρυνση βασίζεται σε εισοδήματα που δεν αντιστοιχούν στην πραγματικότητα, αρκετοί ιδιοκτήτες επιλέγουν να κλείσουν τις επιχειρήσεις τους.

Κάθε λουκέτο σημαίνει λιγότερες θέσεις εργασίας, χαμένες ασφαλιστικές εισφορές, λιγότερο ΦΠΑ και μικρότερη οικονομική δραστηριότητα.

2. Στροφή στην παραοικονομία

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το ενδεχόμενο πολλοί επαγγελματίες να προχωρήσουν σε διακοπή δραστηριότητας στην Εφορία, αλλά να συνεχίσουν να εργάζονται ανεπίσημα.

Χωρίς POS.

Χωρίς αποδείξεις.

Χωρίς τιμολόγια.

Χωρίς ΦΠΑ.

Χωρίς ασφαλιστικές εισφορές.

Σε αυτή την περίπτωση, το Δημόσιο δεν εισπράττει περισσότερα χρήματα. Αντίθετα, χάνει το σύνολο των φορολογικών εσόδων από τη συγκεκριμένη δραστηριότητα.

3. Έξοδος στο εξωτερικό

Οι επαγγελματίες που εργάζονται εξ αποστάσεως έχουν πλέον τη δυνατότητα να αλλάξουν εύκολα φορολογική κατοικία. Προγραμματιστές, μηχανικοί, σύμβουλοι επιχειρήσεων, δημιουργοί ψηφιακού περιεχομένου και άλλοι επαγγελματίες της νέας οικονομίας επιλέγουν χώρες με σταθερότερο και ανταγωνιστικότερο φορολογικό πλαίσιο, όπως η Βουλγαρία ή η Κύπρος.

Η απώλεια δεν είναι μόνο φορολογική. Είναι απώλεια επενδύσεων, γνώσης, παραγωγικότητας και ανθρώπινου κεφαλαίου.

■ Η ουσία του προβλήματος

Το ίδιο το Υπουργείο Οικονομικών έχει υποστηρίξει ότι το μέτρο θεσπίστηκε επειδή επί χρόνια πολλοί επαγγελματίες δήλωναν εισοδήματα εξαιρετικά χαμηλά σε σχέση με τα πραγματικά τους κέρδη.

Ωστόσο, κάθε φορολογικό εργαλείο κρίνεται τελικά από το αποτέλεσμα που παράγει στην πράξη. Αν ο συνεπής επαγγελματίας αισθάνεται ότι αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο ανεξάρτητα από το αν δηλώσει 6.000 ή 12.000 ευρώ, τότε το κίνητρο για πλήρη φορολογική συμμόρφωση αποδυναμώνεται.

Σχόλιο

Η φοροδιαφυγή δεν αντιμετωπίζεται με τη γενικευμένη υποψία ότι όλοι φοροδιαφεύγουν. Αντίθετα, αντιμετωπίζεται με αποτελεσματικούς ελέγχους, αξιοποίηση των ψηφιακών συναλλαγών, διασταυρώσεις στοιχείων και δίκαιους κανόνες που ξεχωρίζουν τον πραγματικό φοροφυγά από τον συνεπή επαγγελματία.

Όταν η Πολιτεία φορολογεί αυτό που υποθέτει αντί για αυτό που αποδεικνύεται, κινδυνεύει να διαρρήξει τη σχέση εμπιστοσύνης με τους πολίτες. Και όταν ο συνεπής πολίτης πάψει να πιστεύει ότι αξίζει να είναι συνεπής, τότε το πρόβλημα δεν είναι πλέον η φοροδιαφυγή. Είναι η ίδια η αξιοπιστία του φορολογικού συστήματος.

Παναγιώτης Ράγγος

Λογιστής Φοροτεχνικός  Α΄ Τάξης - 

Πιστοποιημένος Εσωτερικός Ελεγκτή