Φόρος δωρεάς και πρόστιμο στο «χαρτζιλίκι» του παππού προς την εγγονή – Η σημασία των σωστών κινήσεων πριν από κάθε δήλωση

Μια υπόθεση φοιτήτριας από την Εύβοια, η οποία λάμβανε χρήματα από τον παππού της για την κάλυψη καθημερινών εξόδων κατά τη διάρκεια των σπουδών της στη Χίο, επαναφέρει ένα κρίσιμο φορολογικό ζήτημα: πότε μια οικογενειακή οικονομική ενίσχυση θεωρείται απλό «χαρτζιλίκι» και πότε αντιμετωπίζεται από τη φορολογική διοίκηση ως δωρεά χρημάτων.

Η υπόθεση αφορά συνολικό ποσό 700 ευρώ, το οποίο μεταφέρθηκε τμηματικά από τραπεζικό λογαριασμό στον οποίο ήταν συνδικαιούχοι ο παππούς και η γιαγιά της φοιτήτριας, προς λογαριασμό με μοναδική δικαιούχο την εγγονή.

Η φορολογική διοίκηση έκρινε ότι τα ποσά αυτά δεν αποτελούσαν απλή οικογενειακή υποστήριξη, αλλά δωρεά χρημάτων, καθώς υπήρξε μεταβίβαση περιουσιακού στοιχείου χωρίς αντάλλαγμα.

Το ζήτημα, όμως, δεν περιορίζεται μόνο στον χαρακτηρισμό της μεταφοράς ως δωρεάς. Εξίσου σημαντικό είναι το πώς κινήθηκε η φορολογούμενη όταν προέκυψε ο φορολογικός έλεγχος.

Η εκπρόθεσμη δήλωση δωρεάς μετά τον έλεγχο και οι συνέπειες

Ένα από τα πλέον κρίσιμα σημεία της υπόθεσης ήταν ότι η φοιτήτρια προχώρησε στην υποβολή δήλωσης δωρεάς αφού είχε ήδη ξεκινήσει ο φορολογικός έλεγχος.

Η κίνηση αυτή έγινε με σκοπό την τακτοποίηση της υπόθεσης. Ωστόσο, η φορολογική διοίκηση θεώρησε ότι η δήλωση είχε υποβληθεί εκπρόθεσμα, καθώς η υποχρέωση δήλωσης υπήρχε ήδη από τον χρόνο πραγματοποίησης των χρηματικών μεταφορών.

Η συνέπεια ήταν να καταλογιστεί όχι μόνο ο φόρος δωρεάς, αλλά και πρόστιμο για την εκπρόθεσμη υποβολή της δήλωσης.

Σύμφωνα με την κρίση της Διεύθυνσης Επίλυσης Διαφορών (ΔΕΔ), από τη στιγμή που υπήρξε μεταφορά χρημάτων χωρίς αντάλλαγμα, υπήρχαν τα χαρακτηριστικά της δωρεάς και συνεπώς υπήρχε υποχρέωση δήλωσης.

Η σημασία του άρθρου 22 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας Ν.5104/2024

Ιδιαίτερη σημασία στην υπόθεση αποκτά το άρθρο 22 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας (Ν.5104/2024), το οποίο ρυθμίζει την υποβολή φορολογικών δηλώσεων.

Με βάση τις διατάξεις του άρθρου αυτού:

α) Ο υπόχρεος σε υποβολή φορολογικών δηλώσεων οφείλει να υποβάλλει τις δηλώσεις στη Φορολογική Διοίκηση μέσα στον χρόνο που προβλέπει η φορολογική νομοθεσία.

β) Εκπρόθεσμη φορολογική δήλωση μπορεί να υποβληθεί έως και τη δέκατη ημέρα από την κοινοποίηση προσωρινού διορθωτικού προσδιορισμού φόρου ή μέχρι την παραγραφή του δικαιώματος της Φορολογικής Διοίκησης για κοινοποίηση πράξης προσδιορισμού φόρου.

γ) Εκπρόθεσμη φορολογική δήλωση που υποβάλλεται μέχρι την κοινοποίηση εντολής ελέγχου ή πρόσκλησης παροχής πληροφοριών του άρθρου 14 έχει τις συνέπειες της εκπρόθεσμης δήλωσης.

δ) Εάν η εκπρόθεσμη δήλωση υποβληθεί μετά την κοινοποίηση εντολής ελέγχου ή πρόσκλησης παροχής πληροφοριών και μέχρι τη δέκατη ημέρα από την κοινοποίηση προσωρινού διορθωτικού προσδιορισμού φόρου, όταν προκύπτει ποσό φόρου προς καταβολή, επιβάλλεται ειδικό πρόστιμο αντί των προστίμων των παραγράφων 1 έως 3 του άρθρου 53. Παράλληλα, δεν είναι δυνατή η υποβολή δήλωσης με επιφύλαξη.

Το σημείο αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, διότι δείχνει ότι η χρονική στιγμή κατά την οποία ο φορολογούμενος επιλέγει να κάνει μια ενέργεια μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τις συνέπειες που θα ακολουθήσουν.

Προσοχή πριν από κάθε δήλωση ή διορθωτική κίνηση

Η υπόθεση αναδεικνύει ένα βασικό μήνυμα: η υποβολή μιας δήλωσης δωρεάς, ειδικά όταν γίνεται μετά την έναρξη φορολογικού ελέγχου, δεν αποτελεί απλώς μια τυπική διαδικασία.

Μπορεί πρακτικά να θεωρηθεί ότι ο φορολογούμενος αποδέχεται τον φορολογικό χαρακτηρισμό της συγκεκριμένης πράξης ως δωρεάς.

Έτσι, ένας φορολογούμενος που θεωρεί ότι μια μεταφορά χρημάτων αποτελεί οικογενειακή οικονομική βοήθεια και όχι δωρεά, δεν θα πρέπει να προχωρά άμεσα σε δήλωση χωρίς προηγούμενη εξέταση των πραγματικών περιστατικών και των πιθανών συνεπειών.

Μια βιαστική προσπάθεια «τακτοποίησης» μπορεί να οδηγήσει σε αποδοχή ενός χαρακτηρισμού που ενδεχομένως θα μπορούσε να αμφισβητηθεί.

Για τον λόγο αυτό απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή:

• πριν από την υποβολή οποιασδήποτε δήλωσης,
• πριν από διορθωτικές ενέργειες,
• πριν από οποιαδήποτε αποδοχή θέσης της φορολογικής διοίκησης.

Η σωστή διαδικασία και η σωστή χρονική στιγμή κάθε ενέργειας αποτελούν κρίσιμα στοιχεία σε μια φορολογική υπόθεση.

Ο φόρος και το πρόστιμο των 105 ευρώ

Με βάση την πράξη διοικητικού προσδιορισμού φόρου δωρεάς επιβλήθηκαν:

• φόρος δωρεάς 70 ευρώ, καθώς εφαρμόστηκε αυτοτελής φορολόγηση με συντελεστή 10%,
• πρόστιμο 35 ευρώ για την εκπρόθεσμη υποβολή της δήλωσης.

Το συνολικό ποσό που βεβαιώθηκε στη φοιτήτρια ανήλθε σε 105 ευρώ.

Η θέση της φορολογούμενης

Η φοιτήτρια υποστήριξε ότι τα χρήματα δεν αποτελούσαν δωρεά, αλλά οικονομική βοήθεια από τον παππού της για την κάλυψη βασικών αναγκών, καθώς σπούδαζε μακριά από τον τόπο κατοικίας της.

Κατά την άποψή της, οι καταβολές είχαν χαρακτήρα οικογενειακής στήριξης και όχι μεταβίβασης περιουσίας.

Η ΔΕΔ, όμως, έκρινε ότι η μεταφορά χρημάτων χωρίς αντάλλαγμα συγκέντρωνε τα στοιχεία της δωρεάς και συνεπώς δημιουργούσε υποχρέωση δήλωσης.

Τι πρέπει να προσέχουν οι φορολογούμενοι στις τραπεζικές μεταφορές

Η υπόθεση δείχνει ότι ακόμη και μικρά ποσά μεταξύ συγγενικών προσώπων μπορούν να δημιουργήσουν φορολογικά ζητήματα, ιδιαίτερα όταν πραγματοποιούνται μέσω τραπεζικών λογαριασμών.

Οι φορολογούμενοι πρέπει να γνωρίζουν ότι:

• οι τραπεζικές μεταφορές αφήνουν ηλεκτρονικό αποτύπωμα,
• η αιτία μιας μεταφοράς μπορεί να ελεγχθεί από τη φορολογική διοίκηση,
• ο τρόπος, η συχνότητα και η συνολική εικόνα των κινήσεων μπορούν να αξιολογηθούν,
• η αντίδραση του φορολογούμενου μετά την έναρξη ελέγχου μπορεί να έχει σημαντικές συνέπειες.

Δεν αρκεί επομένως η προσωπική αντίληψη ότι ένα ποσό αποτελεί «χαρτζιλίκι». Η φορολογική αντιμετώπιση εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά και το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο.

Τελικά τι ισχύει με το «χαρτζιλίκι»

Η οικογενειακή βοήθεια δεν αντιμετωπίζεται πάντοτε με τον ίδιο τρόπο από τη φορολογική διοίκηση.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, μεταφορές χρημάτων από γονείς προς παιδιά για καθημερινά έξοδα διαβίωσης μπορεί να αξιολογούνται διαφορετικά, ιδίως όταν συνδέονται με συγκεκριμένες οικογενειακές σχέσεις και πραγματικές ανάγκες.

Ωστόσο, η συγκεκριμένη υπόθεση αφορά διαφορετική σχέση, καθώς πρόκειται για μεταφορά από παππού προς εγγονή. Το γεγονός αυτό ανέδειξε το ερώτημα σχετικά με τα όρια μεταξύ οικογενειακής υποστήριξης και δωρεάς.

Συμπέρασμα

Η υπόθεση της φοιτήτριας αποτελεί προειδοποίηση ότι ο χαρακτηρισμός ενός ποσού ως «χαρτζιλίκι» δεν αποκλείει αυτόματα τη φορολογική αντιμετώπισή του ως δωρεάς.

Παράλληλα, αναδεικνύει ένα ακόμη πιο σημαντικό ζήτημα: τη σημασία των σωστών βημάτων από την πλευρά του φορολογούμενου.

Πριν από οποιαδήποτε δήλωση, διόρθωση ή αποδοχή απέναντι στη φορολογική διοίκηση, απαιτείται αξιολόγηση των πραγματικών δεδομένων, της νομοθεσίας και των πιθανών συνεπειών.

Στις φορολογικές υποθέσεις, δεν έχει σημασία μόνο τι συνέβη, αλλά και πότε και με ποιον τρόπο επιλέγει ο φορολογούμενος να ενεργήσει.

Παναγιώτης Ράγγος

Λογιστής Φοροτεχνικός  Α΄ Τάξης - 

Πιστοποιημένος Εσωτερικός Ελεγκτή