Ξέπλυμα μαύρου χρήματος: Έρχεται νέο νομοσχέδιο με περίπου 100 άρθρα – Υπεράνθρωπη προσπάθεια για ολοκλήρωση έως το τέλος του 2026

Οι επτά μεγάλες αλλαγές, οι νέες υποχρεώσεις για τράπεζες, λογιστές και δικηγόρους και η αναμόρφωση του Ν. 4557/2018. Στόχος η ολοκλήρωση του σχεδίου νόμου μέχρι το τέλος του 2026, ώστε να ακολουθήσει η νομοθετική διαδικασία στις αρχές του 2027. Τα μεγάλα ερωτήματα για την εκπαίδευση των επαγγελματιών, τις βάσεις δεδομένων και την ετοιμότητα της ελληνικής διοίκησης.

Σημαντικές αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες προετοιμάζονται στην Ελλάδα, με την αναμόρφωση του υφιστάμενου Ν. 4557/2018 να περνά σε κρίσιμη φάση.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της 7ης Νοεμβρίου 2026 στην εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ», βρίσκεται σε εξέλιξη μεγάλη προσπάθεια από την Ομάδα Εργασίας που έχει αναλάβει την επεξεργασία των νέων ρυθμίσεων, προκειμένου το σχέδιο νόμου να έχει ολοκληρωθεί και παραδοθεί έως το τέλος του 2026.

Όπως δήλωσε ο επικεφαλής της Αρχής για την Καταπολέμηση της Νομιμοποίησης Εσόδων από Εγκληματικές Δραστηριότητες, Χαράλαμπος Βουρλιώτης, καταβάλλεται «υπεράνθρωπη προσπάθεια» από τους φορείς της Ομάδας Εργασίας για να επιτευχθεί ο συγκεκριμένος στόχος.

Το εγχείρημα είναι ιδιαίτερα απαιτητικό, καθώς στο πλαίσιο της επεξεργασίας εξετάζεται ένα εκτεταμένο νομοθετικό κείμενο, με περίπου 100 άρθρα, σύμφωνα με τις σχετικές πληροφορίες για τον σχεδιασμό.

Η Ομάδα Εργασίας αποτελείται από περίπου 30 φορείς και συντονίζεται από την Αρχή για το Ξέπλυμα Χρήματος.

Ο σχεδιασμός προβλέπει την ολοκλήρωση του σχεδίου νόμου μέχρι το τέλος του 2026, ώστε να ακολουθήσει η κατάθεσή του και η νομοθετική διαδικασία μέσα στους πρώτους μήνες του 2027.

Πρόκειται για μια σημαντική νομοθετική παρέμβαση, καθώς δεν αφορά απλώς ορισμένες επιμέρους τροποποιήσεις, αλλά την ευρύτερη προσαρμογή του ελληνικού συστήματος στο νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο κατά του ξεπλύματος χρήματος.

■ Οι επτά βασικές αλλαγές που προωθούνται

1. Αναβαθμίζεται ο ρόλος της Αρχής για το Ξέπλυμα Χρήματος

Η ελληνική Αρχή αποκτά ενισχυμένο ρόλο στο νέο ευρωπαϊκό σύστημα και στη συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Καταπολέμηση της Νομιμοποίησης Εσόδων από Παράνομες Δραστηριότητες (AMLA).

Στόχος είναι η αποτελεσματικότερη ανταλλαγή πληροφοριών, ο συντονισμός των ελέγχων και η αντιμετώπιση υποθέσεων με διασυνοριακή διάσταση.

2. Ενιαίοι κανόνες σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση

Με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1624 θεσπίζεται ένα ενιαίο ευρωπαϊκό πλαίσιο για την ταυτοποίηση πελατών, τον έλεγχο της προέλευσης των χρημάτων και την αναφορά ύποπτων συναλλαγών.

Οι επιχειρήσεις και οι επαγγελματίες θα πρέπει να προσαρμόσουν τις διαδικασίες τους στις νέες απαιτήσεις.

3. Αυστηρότερες υποχρεώσεις για τράπεζες, ασφαλιστικές, δικηγόρους και λογιστές

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις υποχρεώσεις των επαγγελματιών που εμπλέκονται σε οικονομικές συναλλαγές.

Τράπεζες, ασφαλιστικές εταιρείες, επενδυτικοί οργανισμοί, ανταλλακτήρια συναλλάγματος και κρυπτονομισμάτων, λογιστές, φοροτεχνικοί, δικηγόροι και συμβολαιογράφοι καλούνται να εφαρμόζουν αυστηρότερες διαδικασίες ελέγχου, ανάλογα με τη δραστηριότητά τους.

Η αξιολόγηση του πελάτη, η αναγνώριση ύποπτων συναλλαγών και η αναφορά στις αρμόδιες αρχές αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Η μη συμμόρφωση μπορεί να επιφέρει σοβαρές διοικητικές και, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις, ποινικές συνέπειες.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στις συναλλαγές που σχετίζονται με επενδύσεις και τη χορήγηση Golden Visa.

4. Αυστηρότεροι έλεγχοι στους πραγματικούς δικαιούχους εταιρειών

Ενισχύονται οι μηχανισμοί εντοπισμού των φυσικών προσώπων που πραγματικά ελέγχουν εταιρείες και άλλες νομικές οντότητες.

Στόχος είναι να περιοριστεί η χρήση παρένθετων προσώπων και εικονικών ιδιοκτητών, μέσω των οποίων μπορεί να αποκρύπτεται η πραγματική προέλευση κεφαλαίων.

Το Μητρώο Πραγματικών Δικαιούχων αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, ενώ απαιτείται μεγαλύτερη ακρίβεια και επικαιροποίηση των καταχωρισμένων πληροφοριών.

5. Ενισχύονται οι έλεγχοι στις οικονομικές κυρώσεις και στα κρυπτοστοιχεία

Το νέο πλαίσιο ενισχύει την παρακολούθηση συναλλαγών με κρυπτοστοιχεία και τη διασύνδεση των σχετικών πληροφοριών.

Παράλληλα, επιδιώκεται καλύτερη εφαρμογή των οικονομικών κυρώσεων και αποτελεσματικότερη ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των αρμόδιων αρχών.

6. Αυστηρότερη εκπαίδευση και εσωτερικοί μηχανισμοί ελέγχου

Οι υπόχρεοι οργανισμοί πρέπει να διαθέτουν κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό, διαδικασίες εσωτερικού ελέγχου και αποτελεσματικά συστήματα εντοπισμού ύποπτων συναλλαγών.

Η συμμόρφωση δεν θα περιορίζεται στην τυπική συγκέντρωση δικαιολογητικών, αλλά θα απαιτεί πραγματική αξιολόγηση των κινδύνων.

7. Ενισχυμένοι έλεγχοι στον επαγγελματικό αθλητισμό

Το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο εντάσσει ειδικά τους επαγγελματικούς ποδοσφαιρικούς συλλόγους και τους ποδοσφαιρικούς πράκτορες στις υπόχρεες κατηγορίες, με εφαρμογή των σχετικών υποχρεώσεων από τις 10 Ιουλίου 2029.

Στόχος είναι να ενισχυθεί η διαφάνεια σε μεταγραφές, συμβόλαια, χορηγίες και επενδύσεις.

■ Ο Ν. 4557/2018 αλλάζει – Τι σημαίνει για την Ελλάδα

Ο Ν. 4557/2018 αποτελεί τη βασική νομοθετική βάση για την πρόληψη και καταστολή της νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες.

Με τις τροποποιήσεις που ακολούθησαν, μεταξύ άλλων με τους Ν. 4734/2020 και 4816/2021, το ελληνικό πλαίσιο προσαρμόστηκε στις ευρωπαϊκές απαιτήσεις.

Τώρα, όμως, η χώρα καλείται να προχωρήσει σε ακόμη μεγαλύτερη αναμόρφωση, καθώς το ευρωπαϊκό πακέτο του 2024 εισάγει νέες και αυστηρότερες υποχρεώσεις.

Το ζήτημα δεν είναι μόνο νομοθετικό. Είναι και βαθιά οργανωτικό, τεχνολογικό και εκπαιδευτικό.

Η Ελλάδα πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να εφαρμόσει στην πράξη όσα προβλέπει η νομοθεσία.

■ Τα προβλήματα εφαρμογής: Εκπαίδευση, βάσεις δεδομένων και γραφειοκρατία

Παρά τη σημασία των νέων αλλαγών, υπάρχουν σοβαρά ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν πριν από την πλήρη εφαρμογή τους.

• Ελλιπής εκπαίδευση των λογιστών και φοροτεχνικών

Οι λογιστές και οι φοροτεχνικοί βρίσκονται συχνά στην πρώτη γραμμή της συλλογής και αξιολόγησης οικονομικών πληροφοριών.

Καλούνται να αναγνωρίζουν ύποπτες συναλλαγές, να αξιολογούν την προέλευση χρημάτων και να γνωρίζουν πότε ενεργοποιούνται οι υποχρεώσεις αναφοράς.

Ωστόσο, η πολυπλοκότητα του νόμου απαιτεί συστηματική και πρακτική εκπαίδευση.

Δεν αρκούν γενικές ενημερώσεις ή αποσπασματικά σεμινάρια. Χρειάζονται συγκεκριμένα παραδείγματα, σαφείς οδηγίες, συνεχή επιμόρφωση και δυνατότητα υποστήριξης από τις αρμόδιες αρχές.

Δεν είναι δυνατόν να επιβάλλονται αυξημένες ευθύνες και σοβαρές κυρώσεις σε επαγγελματίες που δεν έχουν λάβει την αντίστοιχη κατάρτιση.

• Έλλειψη ενιαίας και αποτελεσματικά διασυνδεδεμένης βάσης δεδομένων

Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα αφορά την πρόσβαση σε αξιόπιστες και επικαιροποιημένες πληροφορίες.

Στην Ελλάδα υπάρχουν επιμέρους μητρώα και πληροφοριακά συστήματα, όπως φορολογικά στοιχεία, στοιχεία εταιρειών, Μητρώο Πραγματικών Δικαιούχων και τραπεζικές πληροφορίες.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο αυτά μπορούν να διασυνδεθούν αποτελεσματικά, ώστε οι αρμόδιες αρχές και οι υπόχρεοι φορείς να πραγματοποιούν τους απαραίτητους ελέγχους στο πλαίσιο των νόμιμων αρμοδιοτήτων τους.

Χρειάζεται ένα σύγχρονο πληροφοριακό σύστημα που θα επιτρέπει τη διασταύρωση στοιχείων, με ασφαλή πρόσβαση, προστασία προσωπικών δεδομένων και σαφείς κανόνες χρήσης.

Χωρίς αυτά τα εργαλεία, ο επαγγελματίας καλείται να αξιολογήσει μια συναλλαγή χωρίς να διαθέτει πάντοτε την πλήρη εικόνα.

• Υπερβολική γραφειοκρατία και κόστος συμμόρφωσης

Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, τα λογιστικά γραφεία και οι ελεύθεροι επαγγελματίες δεν διαθέτουν πάντοτε εξειδικευμένα τμήματα συμμόρφωσης.

Η συγκέντρωση δικαιολογητικών, η επικαιροποίηση στοιχείων και η τήρηση διαδικασιών απαιτούν χρόνο και οικονομικούς πόρους.

Υπάρχει ο κίνδυνος το κόστος εφαρμογής να αποδειχθεί δυσανάλογο για τις μικρότερες επιχειρήσεις.

• Αβεβαιότητα και αυξημένη ευθύνη των επαγγελματιών

Οι επαγγελματίες καλούνται να αναγνωρίζουν κινδύνους που πολλές φορές απαιτούν εξειδικευμένη γνώση και πληροφορίες που δεν είναι στη διάθεσή τους.

Χρειάζονται σαφείς οδηγίες, συγκεκριμένα κριτήρια αξιολόγησης και προστασία για όσους ενεργούν καλόπιστα και σύμφωνα με τον νόμο.

• Κίνδυνος υπερβολικών ελέγχων εις βάρος νόμιμων συναλλαγών

Όταν κυριαρχεί ο φόβος των κυρώσεων, υπάρχει ο κίνδυνος να αντιμετωπίζεται ως ύποπτη σχεδόν κάθε ασυνήθιστη συναλλαγή.

Αποταμιεύσεις, κληρονομιές, πωλήσεις ακινήτων και οικογενειακές μεταβιβάσεις δεν αποτελούν από μόνες τους ενδείξεις εγκληματικής δραστηριότητας.

Απαιτείται ουσιαστική αξιολόγηση και όχι γενικευμένη καχυποψία.

■ Χρονοδιάγραμμα: Πότε αναμένονται οι αλλαγές;

Το χρονοδιάγραμμα έχει δύο διαφορετικές διαστάσεις: την προετοιμασία του νέου ελληνικού νομοσχεδίου και τις υποχρεωτικές ευρωπαϊκές ημερομηνίες εφαρμογής.

• Έως 31 Δεκεμβρίου 2026

Στόχος είναι να ολοκληρωθεί και να παραδοθεί το σχέδιο νόμου, το οποίο επεξεργάζεται η Ομάδα Εργασίας περίπου 30 φορέων, υπό τον συντονισμό της Αρχής για το Ξέπλυμα Χρήματος.

Η προσπάθεια χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα απαιτητική, ενώ το υπό επεξεργασία νομοθετικό κείμενο φέρεται να περιλαμβάνει περίπου 100 άρθρα.

• Πρώτοι μήνες του 2027

Προβλέπεται να ακολουθήσει η κατάθεση και η κοινοβουλευτική διαδικασία για τη θέσπιση του νέου εθνικού πλαισίου.

Η ακριβής ημερομηνία κατάθεσης και ψήφισης δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί.

• 10 Ιουλίου 2027

Αποτελεί την κεντρική ημερομηνία εφαρμογής του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1624, ο οποίος εισάγει τους ενιαίους ευρωπαϊκούς κανόνες κατά του ξεπλύματος χρήματος.

Είναι επίσης η βασική προθεσμία ενσωμάτωσης της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1640 στο εθνικό δίκαιο, με επιμέρους εξαιρέσεις.

• 2028

Προβλέπεται η έναρξη της άμεσης εποπτείας επιλεγμένων χρηματοπιστωτικών οργανισμών από την AMLA, σύμφωνα με τα κριτήρια επιλογής της.

• 10 Ιουλίου 2029

Ενεργοποιούνται οι ειδικές υποχρεώσεις του ευρωπαϊκού πλαισίου για επαγγελματικούς ποδοσφαιρικούς συλλόγους και ποδοσφαιρικούς πράκτορες.

■ ΣΧΟΛΙΟ: Αυστηροί νόμοι χωρίς υποδομές και εκπαίδευση δεν αρκούν

Η καταπολέμηση του ξεπλύματος μαύρου χρήματος είναι αναγκαία. Η διαφάνεια στις οικονομικές συναλλαγές αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη λειτουργία μιας υγιούς οικονομίας.

Ωστόσο, η Ελλάδα πρέπει να προσέξει ιδιαίτερα τον τρόπο με τον οποίο θα εφαρμόσει το νέο πλαίσιο.

Δεν αρκεί να ψηφιστούν περίπου 100 άρθρα, να αυξηθούν οι υποχρεώσεις και να προβλεφθούν αυστηρότερες κυρώσεις. Πρέπει προηγουμένως να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την αποτελεσματική εφαρμογή τους.

Πώς μπορεί ένας λογιστής να αναλάβει αυξημένες ευθύνες για τον εντοπισμό ύποπτων συναλλαγών όταν δεν έχει λάβει επαρκή πρακτική εκπαίδευση;

Πώς μπορεί να αξιολογήσει μια σύνθετη οικονομική πράξη όταν δεν έχει πρόσβαση σε ολοκληρωμένες και διασυνδεδεμένες πληροφορίες;

Πώς μπορεί να απαιτείται από έναν επαγγελματία να εντοπίζει την πραγματική οικονομική εικόνα ενός πελάτη όταν τα απαραίτητα δεδομένα βρίσκονται σε διαφορετικά πληροφοριακά συστήματα;

Το κράτος οφείλει να εξασφαλίσει εκπαίδευση, τεχνογνωσία, ψηφιακά εργαλεία, διασύνδεση μητρώων και σαφείς οδηγίες πριν μεταφέρει ακόμη μεγαλύτερο βάρος ευθύνης στους επαγγελματίες.

Ο Ν. 4557/2018 δεν πρέπει να μετατραπεί σε έναν μηχανισμό γενικευμένης καχυποψίας, όπου ο πολίτης θα καλείται διαρκώς να αποδεικνύει ότι τα χρήματα που απέκτησε νόμιμα είναι πράγματι δικά του.

Η υπερβολική γραφειοκρατία μπορεί να επιβαρύνει τη νόμιμη επιχειρηματική δραστηριότητα, να αυξήσει το κόστος λειτουργίας των μικρών επιχειρήσεων και να δημιουργήσει προβλήματα σε απολύτως νόμιμες συναλλαγές.

Το ζητούμενο είναι να εντοπίζονται οι πραγματικοί μηχανισμοί διακίνησης παράνομου χρήματος και όχι να μετατρέπεται κάθε οικονομική συναλλαγή σε μια πολύπλοκη διαδικασία ελέγχου.

Η Ελλάδα χρειάζεται αποτελεσματικούς ελέγχους, όχι απλώς περισσότερους ελέγχους. Χρειάζεται εκπαιδευμένους επαγγελματίες, επαρκώς στελεχωμένες υπηρεσίες, αξιόπιστες βάσεις δεδομένων, διαφάνεια και ταχύτερη απονομή δικαιοσύνης.

Κυρίως, χρειάζεται αναλογικότητα και ισονομία. Οι μικρές επιχειρήσεις, οι ελεύθεροι επαγγελματίες και οι απλοί πολίτες δεν πρέπει να επωμίζονται δυσανάλογο κόστος για ένα σύστημα που οφείλει πρωτίστως να εντοπίζει και να τιμωρεί τους πραγματικούς παραβάτες.

Η νέα νομοθετική πρωτοβουλία αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία για να διορθωθούν οι αδυναμίες του υφιστάμενου συστήματος. Το αποτέλεσμα, όμως, δεν θα κριθεί από τον αριθμό των άρθρων του νέου νόμου, αλλά από το εάν θα μπορεί να εφαρμοστεί σωστά, δίκαια και αποτελεσματικά.

Γιατί η αυστηρότητα ενός νόμου δεν μετριέται από τις ποινές που προβλέπει, αλλά από τη δικαιοσύνη και την αποτελεσματικότητα με τις οποίες εφαρμόζεται.

«Το κράτος δικαίου δεν απαιτεί μόνο συμμόρφωση από τον πολίτη. Απαιτεί και από το κράτος να παρέχει τα μέσα για τη δίκαιη εφαρμογή του νόμου.»

Παναγιώτης Ράγγος

Λογιστής Φοροτεχνικός  Α΄ Τάξης - 

Πιστοποιημένος Εσωτερικός Ελεγκτή