ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: Απάτη 203 εκατ. ευρώ με 2.000 εταιρείες, 1.300 αχυρανθρώπους και 4.200 ΑΦΜ

Πώς φέρεται να λειτουργούσε το εκτεταμένο δίκτυο εταιρειών-«φαντασμάτων» σε Θεσσαλονίκη, Χαλκιδική και άλλες περιοχές.

Ο ρόλος των αχυρανθρώπων, τα κενά των ελεγκτικών μηχανισμών και η ανάγκη διασύνδεσης των δημόσιων υπηρεσιών.

Μία από τις μεγαλύτερες υποθέσεις οργανωμένης φοροδιαφυγής των τελευταίων ετών έφερε στο φως η επιχείρηση της ομάδας ΔΕΟΣ της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ), με επίκεντρο τη Θεσσαλονίκη και τη Χαλκιδική.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση της ΑΑΔΕ, το δίκτυο φέρεται να αξιοποίησε περισσότερα από 2.000 επιχειρηματικά σχήματα, περίπου 1.300 αχυρανθρώπους και περισσότερα από 4.200 ΑΦΜ, δημιουργώντας οφειλές που ξεπερνούν τα 203 εκατομμύρια ευρώ προς το Δημόσιο και τον ΕΦΚΑ.

Από το συνολικό ποσό, περίπου 68 εκατ. ευρώ αφορούν οφειλές από ΦΠΑ και φόρο εισοδήματος προς την ΑΑΔΕ, ενώ 135 εκατ. ευρώ αφορούν ασφαλιστικές εισφορές προς τον ΕΦΚΑ. Στο πλαίσιο της επιχείρησης πραγματοποιήθηκαν 18 συλλήψεις.

Η έρευνα, στην οποία συμμετείχαν 60 ελεγκτές της ΑΑΔΕ και επτά εισαγγελικοί λειτουργοί, αφορά περισσότερα από 700 σημεία επιχειρηματικής δραστηριότητας, κυρίως στους κλάδους της εστίασης και της νυχτερινής διασκέδασης.

■ Πώς φέρεται να λειτουργούσε το δίκτυο

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί, βασικό χαρακτηριστικό της μεθόδου ήταν η δημιουργία και διαδοχική αξιοποίηση εταιρειών, στις οποίες ως διαχειριστές και μοναδικοί εταίροι εμφανίζονταν πρόσωπα χωρίς ουσιαστική συμμετοχή στην πραγματική επιχειρηματική δραστηριότητα.

Οι λεγόμενοι «αχυράνθρωποι» αναλάμβαναν τυπικά την ευθύνη των εταιρειών, ενώ πίσω από αυτές φέρονται να βρίσκονταν άλλα πρόσωπα, τα οποία ασκούσαν τον πραγματικό έλεγχο και λάμβαναν τις επιχειρηματικές αποφάσεις.

Με τον τρόπο αυτό, η ευθύνη για φορολογικές και ασφαλιστικές υποχρεώσεις εμφανιζόταν να βαρύνει πρόσωπα που συχνά δεν διέθεταν την οικονομική δυνατότητα να ανταποκριθούν σε αυτές.

Όταν οι οφειλές συσσωρεύονταν, η εταιρεία μπορούσε να εγκαταλείπεται ή να αντικαθίσταται από άλλη, με διαφορετικό ΑΦΜ και νέα τυπική διοίκηση. Η επιχειρηματική δραστηριότητα, ωστόσο, μπορούσε να συνεχίζεται στον ίδιο ή σε άλλο χώρο, με διαφορετική εταιρική ταυτότητα.

■ Η στρατολόγηση των αχυρανθρώπων

Ιδιαίτερα ανησυχητικές είναι οι αναφορές για τον τρόπο με τον οποίο φέρεται να προσεγγίζονταν ορισμένα από τα πρόσωπα που εμφανίζονταν ως διαχειριστές των εταιρειών.

Σύμφωνα με δημοσιευμένα στοιχεία της έρευνας, μεταξύ αυτών βρίσκονταν άνθρωποι που αντιμετώπιζαν σοβαρά προβλήματα υγείας ή οικονομικές δυσκολίες. Φέρονται να προσεγγίζονταν ακόμη και έξω από νοσοκομεία και να πείθονταν, έναντι μικρής αμοιβής, να αναλάβουν τυπικούς εταιρικούς ρόλους.

Η πρακτική αυτή δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα για την προστασία ευάλωτων πολιτών, αλλά και για το κατά πόσο οι διαδικασίες σύστασης και διοίκησης εταιρειών μπορούν να εντοπίζουν εγκαίρως περιπτώσεις στις οποίες η δηλωμένη διοίκηση δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.

■ Ο ρόλος των επαγγελματικών διαμεσολαβητών

Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα που επικαλούνται τα στοιχεία της έρευνας, κομβικό ρόλο στη λειτουργία του μηχανισμού φέρονται να είχαν επαγγελματίες που μπορούσαν να διευκολύνουν τη σύσταση και τη διαχείριση των εταιρικών σχημάτων.

Ειδικότερα, γίνεται αναφορά σε τρεις λογιστές και έναν δικηγόρο, οι οποίοι φέρονται να είχαν εμπλοκή στην οργάνωση των εταιρειών και στη διαχείριση των τυπικών εκπροσώπων τους.

Η εμπλοκή επαγγελματιών με γνώση των εταιρικών και διοικητικών διαδικασιών, εφόσον αποδειχθεί, αναδεικνύει πόσο εύκολα μπορεί να αξιοποιηθεί η πολυπλοκότητα του θεσμικού πλαισίου για την απόκρυψη της πραγματικής επιχειρηματικής δραστηριότητας.

Οι σχετικές αναφορές αποτελούν αντικείμενο της έρευνας και δεν συνιστούν από μόνες τους απόδειξη ενοχής για οποιοδήποτε πρόσωπο.

■ Πού εντοπίζονται τα κενά του συστήματος

Η υπόθεση δεν αναδεικνύει μόνο την έκταση της φερόμενης παραβατικής δραστηριότητας. Φέρνει στο προσκήνιο και τις αδυναμίες που μπορεί να εμφανιστούν όταν διαφορετικές δημόσιες υπηρεσίες εξετάζουν αποσπασματικά στοιχεία για την ίδια επιχειρηματική δραστηριότητα.

1. Ανεπαρκής σύνδεση των εταιρικών δεδομένων

Η διαδοχική εμφάνιση διαφορετικών εταιρειών στις ίδιες διευθύνσεις ή σε χώρους με παρόμοια δραστηριότητα θα μπορούσε να αποτελεί ένδειξη που απαιτεί περαιτέρω έλεγχο. Χωρίς συστηματική διασταύρωση των δεδομένων, τέτοιες επαναλαμβανόμενες ενδείξεις ενδέχεται να μην αξιολογούνται εγκαίρως.

2. Έλεγχος της τυπικής και όχι της πραγματικής διοίκησης

Η καταχώριση ενός προσώπου ως διαχειριστή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αυτό ασκεί και τον πραγματικό έλεγχο της επιχείρησης. Η ουσιαστική ταυτοποίηση των πραγματικών δικαιούχων και των προσώπων που λαμβάνουν τις αποφάσεις είναι κρίσιμη.

3. Καθυστερημένος εντοπισμός οφειλών

Όταν μια επιχείρηση συσσωρεύει σημαντικές φορολογικές ή ασφαλιστικές υποχρεώσεις χωρίς να εμφανίζει αντίστοιχη δυνατότητα εξόφλησης, απαιτούνται έγκαιρα σήματα κινδύνου και συντονισμένη αξιολόγηση.

4. Αποσπασματική εποπτεία

Η φορολογική διοίκηση, οι ασφαλιστικοί φορείς, οι υπηρεσίες αδειοδότησης και οι ελεγκτικοί μηχανισμοί διαθέτουν διαφορετικά τμήματα της πληροφορίας. Όταν αυτά δεν συνδέονται αποτελεσματικά, η συνολική εικόνα μιας ύποπτης δραστηριότητας μπορεί να παραμένει αθέατη.

5. Ανεπαρκής αξιολόγηση επαναλαμβανόμενων μοτίβων

Η επαναχρησιμοποίηση διευθύνσεων, η συχνή αλλαγή εταιρικών σχημάτων και η διαδοχική ανάληψη διοικητικών ρόλων από πρόσωπα χωρίς εμφανή επιχειρηματική δραστηριότητα είναι ενδείξεις που θα μπορούσαν να ενεργοποιούν στοχευμένους ελέγχους.

■ Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο

Η αποτελεσματική αντιμετώπιση αντίστοιχων πρακτικών δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά σε εκ των υστέρων ελέγχους. Απαιτείται ένα σύστημα πρόληψης, έγκαιρης προειδοποίησης και συντονισμένης εποπτείας.

Μεταξύ των βασικών παρεμβάσεων που θα μπορούσαν να ενισχύσουν τους ελεγκτικούς μηχανισμούς είναι:

- Διασύνδεση των πληροφοριακών συστημάτων: ΑΑΔΕ, ΕΦΚΑ, ΓΕΜΗ, υπηρεσίες αδειοδότησης και άλλοι αρμόδιοι φορείς να μπορούν, στο πλαίσιο της νομοθεσίας και με τις αναγκαίες εγγυήσεις προστασίας δεδομένων, να ανταλλάσσουν κρίσιμες πληροφορίες.

- Έγκαιρη ανίχνευση ύποπτων εταιρικών μεταβολών: Η επαναλαμβανόμενη αλλαγή διαχειριστών, η συσσώρευση οφειλών και η διαδοχή εταιρειών στην ίδια εγκατάσταση να αξιολογούνται συνδυαστικά.

- Έλεγχος πραγματικών δικαιούχων: Να ενισχυθεί η δυνατότητα ταυτοποίησης των προσώπων που ασκούν στην πράξη τον έλεγχο μιας επιχείρησης.

- Στοχευμένοι έλεγχοι βάσει κινδύνου: Η αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων ανάλυσης δεδομένων μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό επαναλαμβανόμενων μοτίβων και ασυνήθιστων συναλλαγών.

- Προστασία των ευάλωτων προσώπων: Να ενισχυθούν οι δικλίδες που αποτρέπουν την καταχρηστική χρησιμοποίηση πολιτών ως τυπικών διαχειριστών εταιρειών.

- Ταχύτερη συνεργασία των ελεγκτικών αρχών: Η έγκαιρη ανταλλαγή στοιχείων μπορεί να περιορίσει τον χρόνο που απαιτείται για να αποκαλυφθεί ένα σύνθετο δίκτυο.

■ Το οικονομικό και κοινωνικό αποτύπωμα

Οι οφειλές άνω των 203 εκατ. ευρώ, όπως ανακοινώθηκαν από την ΑΑΔΕ, αποτελούν το πλέον εντυπωσιακό οικονομικό στοιχείο της υπόθεσης. Ωστόσο, η σημασία της δεν περιορίζεται στο δημοσιονομικό σκέλος.

Η συστηματική δημιουργία εταιρειών που δεν εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους μπορεί να προκαλέσει στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό, καθώς επιχειρήσεις που λειτουργούν νόμιμα και καταβάλλουν φόρους και εισφορές βρίσκονται σε μειονεκτική θέση απέναντι σε όσους φέρονται να αποφεύγουν συστηματικά τις υποχρεώσεις τους.

Παράλληλα, η αξιοποίηση ανθρώπων που βρίσκονται σε οικονομική ή προσωπική αδυναμία δημιουργεί μια επιπλέον κοινωνική διάσταση. Οι συνέπειες μιας τέτοιας εμπλοκής μπορεί να είναι ιδιαίτερα σοβαρές για πρόσωπα που εμφανίζονται τυπικά ως υπεύθυνοι εταιρειών, χωρίς να έχουν πραγματικό έλεγχο ή αντίστοιχη οικονομική δυνατότητα.

■ Η κρίσιμη παράμετρος: η διαδρομή του χρήματος

Πέρα από την καταγραφή των εταιρειών και των ΑΦΜ, ιδιαίτερη σημασία έχει η πλήρης χαρτογράφηση των οικονομικών συναλλαγών.

Η διερεύνηση της διαδρομής των χρημάτων, των τραπεζικών κινήσεων, των περιουσιακών στοιχείων και των πραγματικών δικαιούχων μπορεί να συμβάλει στον εντοπισμό των προσώπων που είχαν ουσιαστικό όφελος από τη δραστηριότητα.

Η ανάκτηση περιουσιακών στοιχείων και η διασφάλιση απαιτήσεων του Δημοσίου και των ασφαλιστικών φορέων αποτελούν επίσης κρίσιμα ζητήματα, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις.

■ Το ζητούμενο είναι η αποτελεσματική εποπτεία

Η υπόθεση αναδεικνύει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι ελεγκτικοί μηχανισμοί όταν η επιχειρηματική δραστηριότητα, οι εταιρικές διοικήσεις και οι οικονομικές συναλλαγές εκτείνονται σε ένα σύνθετο δίκτυο εταιρειών και προσώπων. Παράλληλα, επαναφέρει στο προσκήνιο την ανάγκη ουσιαστικής διασύνδεσης των αρμόδιων υπηρεσιών, ώστε φορολογικά, ασφαλιστικά και εταιρικά δεδομένα να μπορούν να αξιοποιούνται συντονισμένα και εγκαίρως.

Η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των δημόσιων φορέων, η έγκαιρη ανίχνευση ύποπτων εταιρικών σχημάτων και η παρακολούθηση των πραγματικών δικαιούχων αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις για την πρόληψη αντίστοιχων φαινομένων. Το επόμενο ζητούμενο είναι να αποσαφηνιστούν, μέσα από τη δικαστική διερεύνηση, η έκταση της υπόθεσης, οι ευθύνες των εμπλεκομένων και το πραγματικό ύψος της οικονομικής ζημίας.

Η εξέλιξη της έρευνας θα δείξει εάν η συγκεκριμένη υπόθεση θα αποτελέσει αφορμή για ουσιαστικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο συνεργάζονται και ανταλλάσσουν πληροφορίες οι ελεγκτικοί μηχανισμοί.

Παναγιώτης Ράγγος

Λογιστής Φοροτεχνικός  Α΄ Τάξης - 

Πιστοποιημένος Εσωτερικός Ελεγκτή