Μισθολογικό χάσμα ανδρών και γυναικών: Τι αλλάζει με το νέο πλαίσιο για την ίση αμοιβή

Το ζήτημα της ίσης αμοιβής για ίση εργασία επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο, καθώς το νέο νομοθετικό πλαίσιο που προωθείται στην Ελλάδα επιχειρεί να αντιμετωπίσει πιο ουσιαστικά το μισθολογικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών.

Παρότι η ισότητα στις αμοιβές προβλέπεται εδώ και χρόνια από την εργατική νομοθεσία και το ευρωπαϊκό δίκαιο, στην πράξη εξακολουθούν να καταγράφονται διαφορές στις αποδοχές, στις ευκαιρίες εξέλιξης και στα bonus μεταξύ των δύο φύλων. Η νέα ευρωπαϊκή οδηγία για τη μισθολογική διαφάνεια, που ενσωματώνεται πλέον και στο ελληνικό δίκαιο, φέρνει σημαντικές αλλαγές τόσο για τους εργαζόμενους όσο και για τις επιχειρήσεις.

■ Τι είναι το μισθολογικό χάσμα

Ο όρος «μισθολογικό χάσμα» αναφέρεται στη διαφορά στις μέσες αποδοχές μεταξύ ανδρών και γυναικών. Το χάσμα αυτό δεν αφορά μόνο τον βασικό μισθό, αλλά και:

bonus και πρόσθετες παροχές,

ευκαιρίες προαγωγής,

πρόσβαση σε υψηλότερες θέσεις ευθύνης,

διαφορετικές αμοιβές για ίδια ή ισοδύναμη εργασία.

Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat και του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι γυναίκες στην ΕΕ αμείβονται κατά μέσο όρο περίπου 11% λιγότερο ανά ώρα εργασίας σε σχέση με τους άνδρες. 

Για την Ελλάδα, πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι το μισθολογικό χάσμα κινείται σε ακόμη υψηλότερα επίπεδα, περίπου στο 13,4% σύμφωνα με στοιχεία που βασίζονται σε δεδομένα Eurostat για το 2024. 

■ Τα στοιχεία που δείχνουν το πρόβλημα

Το μισθολογικό χάσμα δεν είναι μόνο θέμα «διαφοράς μισθού». Συνδέεται άμεσα με τη συνολική θέση των γυναικών στην αγορά εργασίας.

Ενδεικτικά στοιχεία στην ΕΕ

Οι άνδρες κατέχουν περίπου το 64% των διευθυντικών θέσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το 66% των εργαζομένων μερικής απασχόλησης είναι γυναίκες.

Το 76% των εργαζομένων στους τομείς της εκπαίδευσης, της υγείας και της κοινωνικής εργασίας — κλάδοι που συχνά αμείβονται χαμηλότερα — είναι γυναίκες. 

Οι παράγοντες αυτοί επηρεάζουν άμεσα τις συνολικές αποδοχές, τις προαγωγές και τις συντάξεις των γυναικών μακροπρόθεσμα.

■ Ένα απλό παράδειγμα από την καθημερινότητα

Ας υποθέσουμε ότι δύο εργαζόμενοι, ένας άνδρας και μία γυναίκα, προσλαμβάνονται στην ίδια εταιρεία με παρόμοια εμπειρία και ίδια καθήκοντα.

Ο άνδρας διαπραγματεύεται μισθό 1.400 ευρώ, ενώ η γυναίκα χωρίς να γνωρίζει τις αποδοχές της θέσης ή των συναδέλφων της  συμφωνεί στα 1.250 ευρώ.

Μέχρι σήμερα, ήταν εξαιρετικά δύσκολο για τη γυναίκα εργαζόμενη να γνωρίζει αν υπάρχει διαφορά ή να αποδείξει άνιση μεταχείριση.

Με το νέο πλαίσιο όμως:

ο εργοδότης θα πρέπει να γνωστοποιεί εξαρχής το μισθολογικό εύρος της θέσης,

η εργαζόμενη θα μπορεί να ζητήσει στοιχεία για τις μέσες αμοιβές στην ίδια κατηγορία εργασίας,

η εταιρεία θα υποχρεώνεται να αιτιολογεί πιθανές αποκλίσεις.

Έτσι περιορίζεται σημαντικά η «κρυφή» μισθολογική ανισότητα.

■ Τι αλλάζει με το νέο νομοσχέδιο

Το νέο πλαίσιο εισάγει για πρώτη φορά εκτεταμένες υποχρεώσεις διαφάνειας στις αμοιβές και ενισχύει τα δικαιώματα των εργαζομένων.

Διαφάνεια στις αγγελίες εργασίας

Οι εργοδότες θα υποχρεώνονται να γνωστοποιούν τον μισθό ή το μισθολογικό εύρος ήδη από τη δημοσίευση της αγγελίας ή πριν από τη συνέντευξη πρόσληψης.

Η αλλαγή αυτή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς μέχρι σήμερα πολλές αγγελίες περιλάμβαναν αόριστες αναφορές όπως «ανταγωνιστικές αποδοχές», χωρίς σαφή ενημέρωση για τις πραγματικές απολαβές της θέσης.

Τέλος στις ερωτήσεις για προηγούμενο μισθό

Μία ακόμη σημαντική αλλαγή είναι ότι οι εργοδότες δεν θα μπορούν να ζητούν πληροφορίες για τις προηγούμενες αποδοχές ενός υποψηφίου εργαζόμενου.

Ο στόχος είναι να μη διαιωνίζονται παλιές μισθολογικές ανισότητες από εργασία σε εργασία, κάτι που συχνά επηρεάζει περισσότερο τις γυναίκες.

Δικαίωμα πρόσβασης σε πληροφορίες μισθών

Οι εργαζόμενοι θα έχουν πλέον το δικαίωμα να ζητούν στοιχεία σχετικά με:

το προσωπικό τους επίπεδο αμοιβής,

τον μέσο μισθό εργαζομένων άλλου φύλου που εκτελούν ίδια ή ισοδύναμη εργασία.

Με αυτόν τον τρόπο ενισχύεται η δυνατότητα εντοπισμού πιθανών διακρίσεων μέσα στον ίδιο εργασιακό χώρο.

Δικαίωμα συζήτησης για τις αποδοχές

Το νέο πλαίσιο περιορίζει ουσιαστικά τις ρήτρες «μισθολογικής σιωπής». Οι εργαζόμενοι θα μπορούν να συζητούν τις αποδοχές τους όταν αυτό γίνεται στο πλαίσιο διεκδίκησης ίσης μεταχείρισης και διαφάνειας.

Υποχρεωτικοί έλεγχοι στις επιχειρήσεις

Οι μεγάλες επιχειρήσεις θα υποχρεώνονται να δημοσιοποιούν στοιχεία σχετικά με:

το μισθολογικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών,

τις διαφορές στα bonus,

τις αποκλίσεις στις προαγωγές,

τις μέσες αποδοχές ανά κατηγορία εργαζομένων.

Εφόσον διαπιστώνονται σημαντικές αδικαιολόγητες αποκλίσεις, θα προβλέπονται διορθωτικά μέτρα και πιθανές κυρώσεις.

■ Τι σημαίνουν οι αλλαγές για τους εργαζόμενους

Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να μεταφέρει το βάρος της διαφάνειας περισσότερο στις επιχειρήσεις και λιγότερο στους εργαζόμενους.

Μέχρι σήμερα, πολλοί εργαζόμενοι δυσκολεύονταν να αποδείξουν ότι υφίστανται άνιση μεταχείριση, καθώς δεν είχαν πρόσβαση σε στοιχεία για τις αποδοχές συναδέλφων τους ή φοβούνταν να συζητήσουν ανοιχτά για μισθολογικά ζητήματα.

Με τις νέες ρυθμίσεις:

ενισχύεται η διαφάνεια,

διευκολύνεται η αποκάλυψη διακρίσεων,

ενδυναμώνεται η θέση των εργαζομένων,

δημιουργείται μεγαλύτερη πίεση στις επιχειρήσεις για δίκαιες πολιτικές αμοιβών.

■ Οι προκλήσεις στην εφαρμογή

Παρά τις θετικές προβλέψεις, αρκετοί εκφράζουν επιφυλάξεις για το πώς θα εφαρμοστεί στην πράξη το νέο σύστημα.

Ορισμένοι ειδικοί επισημαίνουν ότι κάποιες επιχειρήσεις ενδέχεται να χρησιμοποιούν πολύ μεγάλα μισθολογικά εύρη στις αγγελίες ή να μεταφέρουν μέρος των αποδοχών σε bonus και παροχές που είναι δυσκολότερο να ελεγχθούν.

Η αποτελεσματικότητα του νέου πλαισίου θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από:

τους ελεγκτικούς μηχανισμούς,

τη συμμόρφωση των επιχειρήσεων,

την ενημέρωση των εργαζομένων για τα νέα δικαιώματά τους.

Η ευρωπαϊκή οδηγία για τη μισθολογική διαφάνεια πρέπει να ενσωματωθεί στο ελληνικό δίκαιο έως τις 7 Ιουνίου 2026. Από τότε θα αρχίσουν να εφαρμόζονται σταδιακά οι νέες υποχρεώσεις για τις επιχειρήσεις και τα νέα δικαιώματα των εργαζομένων.

■ Συμπέρασμα

Το νέο νομοσχέδιο για την ίση αμοιβή αποτελεί μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις των τελευταίων ετών στην αγορά εργασίας. Η μεγαλύτερη διαφάνεια στις αποδοχές και η ενίσχυση των δικαιωμάτων των εργαζομένων μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη μείωση του μισθολογικού χάσματος μεταξύ ανδρών και γυναικών.

Το αν οι αλλαγές αυτές θα φέρουν πραγματική ισότητα στην πράξη, θα φανεί τα επόμενα χρόνια μέσα από την εφαρμογή τους στην καθημερινότητα των επιχειρήσεων και της εργασίας. 

Παναγιώτης Ράγγος

Λογιστής Φοροτεχνικός  Α΄ Τάξης - 

Πιστοποιημένος Εσωτερικός Ελεγκτή