Λιγοστεύουν οι αυτοαπασχολούμενοι στην Ελλάδα – Φορολογία, αυξημένα κόστη και τεκμαρτό εισόδημα αλλάζουν τον χάρτη της μικρής επιχειρηματικότητας

Η μείωση κατά 9% μέσα σε έναν χρόνο, το προφίλ των ελεύθερων επαγγελματιών και οι προκλήσεις που απειλούν τη βιωσιμότητα των μικρών επιχειρήσεων

Η μικρή επιχειρηματικότητα, ένας από τους βασικούς πυλώνες της ελληνικής οικονομίας, βρίσκεται τα τελευταία χρόνια αντιμέτωπη με σημαντικές ανακατατάξεις. Παρότι η Ελλάδα εξακολουθεί να διαθέτει από τα υψηλότερα ποσοστά αυτοαπασχόλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο αριθμός των ελεύθερων επαγγελματιών και των αυτοαπασχολούμενων παρουσιάζει σταθερή μείωση, γεγονός που προβληματίζει τόσο την αγορά όσο και τους οικονομικούς αναλυτές.

Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, τα οποία επεξεργάστηκε το Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ), το 2025 οι αυτοαπασχολούμενοι μειώθηκαν κατά 9% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, ενώ η καθοδική πορεία είχε ξεκινήσει ήδη από το δεύτερο εξάμηνο του 2024.

Η εξέλιξη αυτή δεν αποδίδεται αποκλειστικά στις μεταβολές της αγοράς εργασίας, αλλά αποτελεί αποτέλεσμα ενός συνδυασμού παραγόντων που αυξάνουν συνεχώς το κόστος λειτουργίας μιας μικρής επιχείρησης.

Πάνω από ένα εκατομμύριο ελεύθεροι επαγγελματίες

Η επεξεργασία των στοιχείων του e-ΕΦΚΑ για τον Ιανουάριο του 2026 δείχνει ότι οι μη μισθωτοί ασφαλισμένοι ανέρχονται σε 1.441.322 άτομα.

Από αυτούς:

• 1.067.058 είναι ελεύθεροι επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενοι.
• 374.264 είναι αγρότες.
• 241.903 διατηρούν παράλληλα και μισθωτή απασχόληση.

Το προφίλ του μέσου αυτοαπασχολούμενου παραμένει σχεδόν αμετάβλητο. Πρόκειται κυρίως για άνδρα, ηλικίας περίπου 50 ετών, που εργάζεται πολλές ώρες ημερησίως για να διατηρήσει ενεργή την επαγγελματική του δραστηριότητα.

Οι άνδρες αποτελούν το 61,7% των μη μισθωτών, ενώ οι γυναίκες το 38,3%. Η μέση ηλικία διαμορφώνεται στα 49,43 έτη, ενώ όσοι συνδυάζουν μισθωτή και ελεύθερη επαγγελματική δραστηριότητα είναι κατά μέσο όρο νεότεροι.

Παράλληλα, το 67% των ασφαλισμένων επιλέγει την πρώτη ασφαλιστική κατηγορία και ακόμη το 15% τη δεύτερη, στοιχείο που αποτυπώνει την προσπάθεια περιορισμού των ασφαλιστικών επιβαρύνσεων.

Γιατί μειώνονται οι αυτοαπασχολούμενοι

Η υποχώρηση της αυτοαπασχόλησης οφείλεται σε σειρά εξελίξεων που διαμορφώνουν ένα ολοένα δυσκολότερο επιχειρηματικό περιβάλλον.

Οι αυξημένες διοικητικές υποχρεώσεις, η διαρκής μεταβολή της φορολογικής νομοθεσίας, το υψηλό λειτουργικό κόστος και οι συνεχείς απαιτήσεις συμμόρφωσης με τις νέες ψηφιακές διαδικασίες αποτελούν βασικούς παράγοντες που αποθαρρύνουν είτε την έναρξη είτε τη συνέχιση μιας ατομικής επαγγελματικής δραστηριότητας.

Παράλληλα, η δυνατότητα απασχόλησης μετά τη συνταξιοδότηση, χωρίς τους περιορισμούς που ίσχυαν στο παρελθόν, έχει οδηγήσει αρκετούς επαγγελματίες σε διαφορετικές μορφές εργασίας, επηρεάζοντας και τα στατιστικά στοιχεία της αυτοαπασχόλησης.

Στην προσπάθεια αναστροφής της τάσης, η κυβέρνηση έχει ήδη προχωρήσει σε φορολογικές ελαφρύνσεις για νέους επαγγελματίες, ενώ πληροφορίες αναφέρουν ότι στη φετινή Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης θα ανακοινωθούν επιπλέον παρεμβάσεις υπέρ των μικρών επιχειρήσεων.

Το κόστος της ψηφιακής μετάβασης

Πέρα όμως από τα επίσημα στοιχεία, η καθημερινότητα των ελεύθερων επαγγελματιών χαρακτηρίζεται από ολοένα αυξανόμενα λειτουργικά έξοδα.

Η καθολική εφαρμογή της ψηφιακής διασύνδεσης των επιχειρήσεων με την ΑΑΔΕ δημιούργησε νέες υποχρεώσεις, όπως η προμήθεια POS, η αντικατάσταση ή αναβάθμιση ταμειακών μηχανών, η αγορά εμπορικών και λογιστικών προγραμμάτων, οι συνδρομές για ηλεκτρονική τιμολόγηση, η τεχνική υποστήριξη και η συνεχής προσαρμογή στα νέα πληροφοριακά συστήματα.

Για μια μεγάλη επιχείρηση οι δαπάνες αυτές μπορεί να αποτελούν περιορισμένο ποσοστό του κύκλου εργασιών. Για έναν μικρό επαγγελματία, όμως, μετατρέπονται σε ένα μόνιμο και σημαντικό λειτουργικό κόστος, ανεξάρτητα από τον τζίρο ή την κερδοφορία της επιχείρησης.

Το τεκμαρτό εισόδημα στο επίκεντρο των αντιδράσεων

Ιδιαίτερη ένταση έχει προκαλέσει η εφαρμογή του τεκμαρτού τρόπου υπολογισμού του ελάχιστου φορολογητέου εισοδήματος για τους ελεύθερους επαγγελματίες.

Η βασική κριτική που ασκούν οι επαγγελματικοί φορείς είναι ότι αρκετοί αυτοαπασχολούμενοι φορολογούνται όχι με βάση τα πραγματικά καθαρά τους εισοδήματα, αλλά σύμφωνα με ένα προκαθορισμένο ελάχιστο εισόδημα, το οποίο σε αρκετές περιπτώσεις υπερβαίνει τις πραγματικές οικονομικές τους δυνατότητες.

Ειδικά για επαγγέλματα με έντονη εποχικότητα, για επιχειρήσεις της περιφέρειας ή για επαγγελματίες που αντιμετωπίζουν μειωμένη ζήτηση, το νέο πλαίσιο θεωρείται ότι οδηγεί σε δυσανάλογες φορολογικές επιβαρύνσεις.

Η αγορά ζητά αλλαγές

Επαγγελματικοί σύλλογοι και επιμελητήρια υποστηρίζουν ότι η συσσώρευση φόρων, ασφαλιστικών εισφορών, ψηφιακών υποχρεώσεων και αυξημένων λειτουργικών εξόδων περιορίζει σημαντικά τη δυνατότητα ανάπτυξης των μικρών επιχειρήσεων.

Όπως επισημαίνουν, ο ψηφιακός εκσυγχρονισμός αποτελεί αναγκαία μεταρρύθμιση και συμβάλλει στην καταπολέμηση της φοροδιαφυγής. Ωστόσο, θεωρούν ότι το μεγαλύτερο μέρος του οικονομικού βάρους μεταφέρθηκε στους ίδιους τους επαγγελματίες, χωρίς να υπάρξουν αντίστοιχα μέτρα αντιστάθμισης του κόστους.

Σχόλιο

Η συνεχής μείωση των αυτοαπασχολούμενων δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποκλειστικά ως μια φυσιολογική μεταβολή της αγοράς. Αντίθετα, αντανακλά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν χιλιάδες μικρές επιχειρήσεις σε μια περίοδο αυξημένων υποχρεώσεων.

Η εφαρμογή του τεκμαρτού τρόπου φορολόγησης, σε συνδυασμό με τις ασφαλιστικές εισφορές και το σημαντικό κόστος της υποχρεωτικής ψηφιοποίησης –από την αγορά POS και νέων ταμειακών συστημάτων έως τις συνδρομές σε λογισμικά και υπηρεσίες ηλεκτρονικής τιμολόγησης– έχει επιβαρύνει σημαντικά τους ελεύθερους επαγγελματίες.

Πολλοί εκπρόσωποι της αγοράς κάνουν λόγο για μια πραγματική οικονομική «αφαίμαξη» των αυτοαπασχολούμενων, υποστηρίζοντας ότι η μικρή επιχειρηματικότητα καλείται να σηκώσει δυσανάλογο βάρος προσαρμογής. Αν δεν υπάρξουν παρεμβάσεις που θα μειώνουν το λειτουργικό κόστος και θα διαμορφώνουν ένα δικαιότερο φορολογικό πλαίσιο, η τάση αποχώρησης μικρών επαγγελματιών από την αγορά είναι πιθανό να συνεχιστεί, με επιπτώσεις όχι μόνο για τους ίδιους αλλά και για την απασχόληση, την περιφερειακή ανάπτυξη και συνολικά την ελληνική οικονομία.

Παναγιώτης Ράγγος

Λογιστής Φοροτεχνικός  Α΄ Τάξης - 

Πιστοποιημένος Εσωτερικός Ελεγκτή