Κόκκινα δάνεια: Πλαφόν 15% στις προκαταβολές, φρένο στα πανωτόκια και αυστηρές κυρώσεις στους servicers

Το νέο σχέδιο νόμου φέρνει προθεσμίες για τις ρυθμίσεις, αναλυτική ενημέρωση για τις οφειλές μέσα σε 45 ημέρες και πρόσθετη προστασία για όσους τηρούν τις συμφωνίες τους.

Πότε αναμένεται να ψηφιστεί και τι ισχύει σήμερα για τους δανειολήπτες.

Σε αλλαγή του πλαισίου διαχείρισης των κόκκινων δανείων προχωρά το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, επιχειρώντας να περιορίσει τις καθυστερήσεις στις διαπραγματεύσεις, να ενισχύσει τη διαφάνεια στις χρεώσεις και να θέσει αυστηρότερους κανόνες στη λειτουργία των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων, γνωστών ως servicers.

Η παρέμβαση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία το πρόβλημα των μη εξυπηρετούμενων δανείων δεν αφορά μόνο το ύψος των συνολικών οφειλών, αλλά και τη δυσκολία χιλιάδων νοικοκυριών να συμφωνήσουν σε μια ρύθμιση που να ανταποκρίνεται στις πραγματικές οικονομικές τους δυνατότητες.

Το νέο σχέδιο νόμου περιλαμβάνει 16 παρεμβάσεις: οκτώ με επίκεντρο την προστασία των οφειλετών και οκτώ που αφορούν τη διαφάνεια, την εποπτεία και τη λογοδοσία των servicers. Μεταξύ των σημαντικότερων αλλαγών είναι το πλαφόν 15% στην προκαταβολή για διμερή ρύθμιση, η καθιέρωση συγκεκριμένων προθεσμιών, η υποχρέωση τεκμηριωμένης πρότασης πριν από πλειστηριασμό και η επιβολή προστίμων που μπορούν να φτάσουν τις 500.000 ευρώ.

Το βασικό ερώτημα, ωστόσο, είναι πότε θα αποκτήσουν οι προβλέψεις αυτές δεσμευτική ισχύ και τι θα μπορούν να διεκδικήσουν στην πράξη οι δανειολήπτες.

■ Πλαφόν 15% στην προκαταβολή για τη ρύθμιση

Μέχρι σήμερα, το ύψος της προκαταβολής που ζητείται στο πλαίσιο μιας απευθείας διαπραγμάτευσης με τράπεζα ή servicer αποτελεί αντικείμενο συμφωνίας μεταξύ των δύο πλευρών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, σύμφωνα με το υπουργείο, οι απαιτήσεις έφταναν στο 30%, στο 40% ή ακόμη και στο 50% της οφειλής, δημιουργώντας σημαντικό εμπόδιο για όσους αδυνατούσαν να συγκεντρώσουν ένα τόσο υψηλό ποσό.

Το νέο σχέδιο προβλέπει ανώτατο όριο 15% για την προκαταβολή που μπορεί να ζητηθεί στο πλαίσιο διμερούς ρύθμισης.

Η αλλαγή αποσκοπεί στο να καταστήσει εφικτή τη διαπραγμάτευση για περισσότερους οφειλέτες, χωρίς να απαιτείται εξαρχής η καταβολή μεγάλου μέρους του χρέους.

Το όριο αυτό, πάντως, δεν σημαίνει ότι ο πιστωτής υποχρεώνεται να διαγράψει το υπόλοιπο της οφειλής ούτε ότι κάθε δανειολήπτης αποκτά αυτομάτως δικαίωμα σε συγκεκριμένο αριθμό δόσεων. Οι όροι της ρύθμισης θα πρέπει να συνδέονται με τα οικονομικά δεδομένα και τη δυνατότητα αποπληρωμής του ενδιαφερομένου.

■  Τρεις μήνες για απάντηση και έξι μήνες για ολοκλήρωση της διαδικασίας

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά την καθιέρωση συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος στις απευθείας διαπραγματεύσεις.

Ο δανειολήπτης θα μπορεί να καταθέτει αίτηση και πλήρη φάκελο με τα οικονομικά του στοιχεία στον πιστωτή ή στον servicer. Από την πλευρά του, ο πιστωτής θα υποχρεούται να απαντήσει εντός τριών μηνών, είτε υποβάλλοντας πρόταση ρύθμισης είτε απορρίπτοντας το αίτημα με αιτιολογημένη απάντηση.

Στη συνέχεια, ο οφειλέτης θα έχει έναν μήνα για να ανταποκριθεί στην πρόταση, ενώ η συνολική διαδικασία θα πρέπει να ολοκληρώνεται το αργότερο μέσα σε έξι μήνες.

Η νέα διαδικασία σχεδιάζεται ως αυτοτελής δυνατότητα, ανεξάρτητη από την προσφυγή στον Εξωδικαστικό Μηχανισμό Ρύθμισης Οφειλών.

Παράλληλα, προβλέπεται δυνατότητα προσφυγής στον Ελληνικό Χρηματοοικονομικό Μεσολαβητή, προκειμένου να διευκολύνεται η επίλυση διαφορών μεταξύ οφειλετών και χρηματοπιστωτικών φορέων.

Στόχος είναι να περιοριστούν οι παρατεταμένες διαπραγματεύσεις χωρίς σαφές χρονοδιάγραμμα και να αποκτήσει ο δανειολήπτης πιο συγκεκριμένη εικόνα για την εξέλιξη του αιτήματός του.

■ Πώς θα διαμορφώνεται η πρόταση ρύθμισης

Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να απομακρύνει τη διαδικασία από τις γενικές εμπορικές προτάσεις και να την προσανατολίσει σε λύσεις που μπορούν να εξυπηρετηθούν πραγματικά.

Η πρόταση θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη το εισόδημα, την περιουσιακή κατάσταση και την ικανότητα αποπληρωμής του οφειλέτη. Θα απαιτείται επίσης επαρκής τεκμηρίωση για τον τρόπο με τον οποίο υπολογίζονται η μηνιαία δόση, η διάρκεια και οι υπόλοιποι όροι της συμφωνίας.

Όπου είναι εφικτό, θα μπορούν να προσφέρονται εναλλακτικές προτάσεις, ώστε ο οφειλέτης να έχει τη δυνατότητα να αξιολογήσει διαφορετικά σενάρια αποπληρωμής.

Η συγκεκριμένη πρόβλεψη αποκτά ιδιαίτερη σημασία για νοικοκυριά που έχουν υποστεί σημαντική μείωση εισοδήματος ή αντιμετωπίζουν αυξημένες οικογενειακές και στεγαστικές δαπάνες.

■ Τι αλλάζει στα πανωτόκια

Σημαντικό κεφάλαιο της συζήτησης αφορά τη διόγκωση παλαιών ληξιπρόθεσμων οφειλών από τόκους και άλλες επιβαρύνσεις.

Το νομοθετικό υπόβαθρο περιλαμβάνει ήδη τους νόμους 2789/2000 και 3259/2004, οι οποίοι συνδέονται με περιορισμούς σε συγκεκριμένες τραπεζικές απαιτήσεις και με την αντιμετώπιση οφειλών που διογκώθηκαν υπέρμετρα. Η εφαρμογή των υφιστάμενων ρυθμίσεων εξαρτάται από τις προϋποθέσεις και το πεδίο εφαρμογής τους.

Η νέα παρέμβαση αποσκοπεί στη διεύρυνση της προστασίας από τη διόγκωση ληξιπρόθεσμων απαιτήσεων, ιδίως για δάνεια και πιστώσεις που βρίσκονται σε καθυστέρηση τουλάχιστον 90 ημερών. Στο πλαίσιο αυτό προβλέπεται αναπροσαρμογή των απαιτήσεων από τράπεζες και εταιρείες διαχείρισης, όπου συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις.

Η προτεινόμενη ρύθμιση δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως γενική και αυτόματη διαγραφή χρεών. Για να διαπιστωθεί αν και σε ποιο ύψος μπορεί να περιοριστεί μια συγκεκριμένη απαίτηση, θα πρέπει να εξετάζονται η σύμβαση, το ιστορικό πληρωμών, ο τρόπος υπολογισμού των τόκων και η τελική διάταξη που θα ψηφιστεί.

■ Πλήρης ανάλυση της οφειλής μέσα σε 45 ημέρες

Η πρόσβαση στα αναλυτικά στοιχεία ενός δανείου αποτελεί μία από τις βασικές προϋποθέσεις για ουσιαστική διαπραγμάτευση.

Με το νέο πλαίσιο, ο οφειλέτης θα αποκτά ρητό δικαίωμα να ζητά χωρίς χρέωση τις συμβάσεις και τις τροποποιήσεις τους, το ιστορικό καταβολών, το ανεξόφλητο κεφάλαιο, τους τόκους, τα επιτόκια, τις προμήθειες και κάθε άλλη επιβάρυνση που έχει προστεθεί στην απαίτηση.

Όταν τα στοιχεία δεν είναι ήδη διαθέσιμα, θα πρέπει να χορηγούνται μέσα σε 45 ημέρες.

Η σημαντικότερη πρόβλεψη είναι ότι, εφόσον ο πιστωτής δεν ανταποκριθεί πλήρως, προβλέπεται αναστολή της τοκοφορίας έως ότου παραδοθούν τα απαιτούμενα στοιχεία.

Η διάταξη αποσκοπεί στο να περιορίσει τις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο δανειολήπτης καλείται να αποδεχθεί μια ρύθμιση χωρίς να διαθέτει πλήρη εικόνα του τρόπου με τον οποίο προέκυψε το απαιτούμενο ποσό.

■ Τι προβλέπεται για όσους τηρούν τη ρύθμισή τους

Το σχέδιο ενισχύει την προστασία των οφειλετών που εξυπηρετούν κανονικά τις συμφωνίες τους.

Όσο μια ρύθμιση τηρείται, προβλέπεται ότι ο πιστωτής ή ο servicer δεν θα μπορεί να προχωρά σε καταγγελία της συμφωνίας, έκδοση ή εκτέλεση διαταγής πληρωμής, κατάσχεση ή συνέχιση πλειστηριασμού κατά παράβαση των σχετικών διατάξεων.

Για περιπτώσεις παραβίασης προβλέπονται συγκεκριμένες συνέπειες:

- Ακυρότητα των πράξεων που πραγματοποιούνται κατά παράβαση του νόμου.

- Πίστωση ποσού ίσου με πέντε μηνιαίες δόσεις υπέρ του οφειλέτη.

- Παράταση της ρύθμισης κατά πέντε μήνες χωρίς πρόσθετη επιβάρυνση.

- Διοικητικά πρόστιμα από 50.000 έως 500.000 ευρώ.

- Αυστηρότερες εποπτικές συνέπειες σε περίπτωση επανάληψης παραβάσεων.

Η προστασία αυτή αφορά την τήρηση των όρων της ρύθμισης και δεν ισοδυναμεί με γενική απαγόρευση πλειστηριασμών για κάθε οφειλέτη, ανεξάρτητα από τη συμπεριφορά του ή τη νομική κατάσταση της υπόθεσής του.

■ Πρόταση ρύθμισης πριν από τον πλειστηριασμό

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η πρόβλεψη για το στάδιο πριν από την αναγκαστική εκτέλεση.

Σύμφωνα με το σχέδιο, τουλάχιστον τρεις μήνες πριν από τη διενέργεια πλειστηριασμού θα πρέπει να έχει προηγηθεί γραπτή πρόταση ρύθμισης. Η πρόταση θα πρέπει να είναι κατάλληλη, βιώσιμη και τεκμηριωμένη, με βάση τα εισοδήματα, την περιουσία και την οικονομική δυνατότητα του οφειλέτη.

Η υποχρέωση αυτή επιχειρεί να διασφαλίσει ότι η δυνατότητα ρύθμισης θα εξετάζεται πριν από ένα ιδιαίτερα κρίσιμο στάδιο για τον δανειολήπτη.

Δεν συνεπάγεται, όμως, ότι κάθε πλειστηριασμός αναστέλλεται αυτομάτως. Η εφαρμογή της διάταξης, οι προβλεπόμενες εξαιρέσεις και οι συνέπειες από τη μη υποβολή πρότασης θα εξαρτώνται από το τελικό νομοθετικό κείμενο.

■ Νέοι έλεγχοι και υποχρεώσεις για τους servicers

Οι παρεμβάσεις επεκτείνονται και στην εποπτεία των εταιρειών που διαχειρίζονται απαιτήσεις από δάνεια και πιστώσεις.

Το σχέδιο προβλέπει αυξημένες υποχρεώσεις δημοσιοποίησης στοιχείων για τα χαρτοφυλάκια, τα οικονομικά αποτελέσματα, την εταιρική διακυβέρνηση και τη διαχείριση παραπόνων. Παράλληλα, προβλέπεται η υποβολή ετήσιου σχεδίου στρατηγικής διαχείρισης απαιτήσεων στην Τράπεζα της Ελλάδος.

Για τις τιτλοποιήσεις που εντάσσονται στο πρόγραμμα κρατικών εγγυήσεων «Ηρακλής» προβλέπεται, επίσης, ετήσιος ανεξάρτητος διαχειριστικός έλεγχος.

Οι συγκεκριμένες παρεμβάσεις επιδιώκουν να ενισχύσουν τη λογοδοσία των διαχειριστών και να δημιουργήσουν σαφέστερο πλαίσιο ελέγχου της δραστηριότητάς τους.

■ Διεύρυνση της προστασίας των ευάλωτων οφειλετών

Στο νέο πλαίσιο περιλαμβάνεται και η διεύρυνση των κατηγοριών που μπορούν να χαρακτηριστούν ευάλωτοι οφειλέτες.

Ειδικότερα, προβλέπεται να συμπεριληφθούν, εφόσον πληρούνται τα απαιτούμενα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια, γονείς ή νόμιμοι φροντιστές εξαρτώμενων τέκνων με πιστοποιημένη αναπηρία τουλάχιστον 67%.

Η πρόβλεψη αναγνωρίζει τις πρόσθετες οικονομικές ανάγκες που αντιμετωπίζουν οι συγκεκριμένες οικογένειες. Η ένταξη στην κατηγορία των ευάλωτων, ωστόσο, προϋποθέτει έλεγχο των προβλεπόμενων κριτηρίων και δεν συνεπάγεται αυτομάτως απαλλαγή από τις οφειλές.

■ Ποιοι νόμοι αποτελούν τη βάση των αλλαγών

Το ισχύον πλαίσιο για τα κόκκινα δάνεια έχει διαμορφωθεί σταδιακά μέσα από διαφορετικές νομοθετικές παρεμβάσεις.

Ο ν. 2789/2000 και ο ν. 3259/2004 συνδέονται με ειδικούς περιορισμούς σε τραπεζικές απαιτήσεις και με την αντιμετώπιση της υπέρμετρης διόγκωσης ορισμένων οφειλών.

Ο ν. 4354/2015 αποτελεί βασικό νομοθετικό πλαίσιο για τη διαχείριση απαιτήσεων από δάνεια και πιστώσεις από εταιρείες διαχείρισης.

Ο ν. 4738/2020 ρυθμίζει, μεταξύ άλλων, τον Εξωδικαστικό Μηχανισμό Ρύθμισης Οφειλών και το ευρύτερο πλαίσιο αντιμετώπισης του ιδιωτικού χρέους.

Ο ν. 5072/2023 ενσωμάτωσε στο ελληνικό δίκαιο το ευρωπαϊκό πλαίσιο για τους αγοραστές και τους διαχειριστές πιστώσεων και εισήγαγε κανόνες για τη λειτουργία της συγκεκριμένης αγοράς.

Οι νέες προτάσεις έρχονται να συμπληρώσουν αυτό το πλέγμα κανόνων, με έμφαση στις δεσμευτικές προθεσμίες, στην τεκμηρίωση των ρυθμίσεων και στις κυρώσεις για παραβάσεις. Το ακριβές περιεχόμενο και η σχέση τους με τις ήδη ισχύουσες διατάξεις θα αποσαφηνιστούν από το τελικό νομοθέτημα.

■ Σε ποιο στάδιο βρίσκεται η νομοθετική διαδικασία

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών της 7ης Οκτωβρίου 2026, το σχέδιο νόμου έχει τεθεί σε δημόσια διαβούλευση, η οποία έχει προγραμματιστεί να ολοκληρωθεί στις **22 Οκτωβρίου 2026, στις 10:00**.

Ο σχεδιασμός του υπουργείου προβλέπει την εισαγωγή του στη Βουλή και την ψήφισή του κατά την πρώτη εβδομάδα του Νοεμβρίου. Η ημερομηνία αυτή αποτελεί προγραμματισμό και όχι επιβεβαίωση ότι η κοινοβουλευτική διαδικασία έχει ολοκληρωθεί.

Επομένως, στις 9 Οκτωβρίου 2026 οι συγκεκριμένες νέες ρυθμίσεις βρίσκονται ακόμη στο στάδιο της νομοθέτησης. Το πλαφόν 15%, οι νέες προθεσμίες, η αναστολή τοκοφορίας λόγω μη χορήγησης στοιχείων και οι ειδικές κυρώσεις δεν πρέπει να θεωρούνται ήδη εφαρμοστέες μόνο και μόνο επειδή έχουν ανακοινωθεί.

Για την οριστική επιβεβαίωση της ισχύος τους απαιτούνται η ψήφιση του νόμου, η δημοσίευσή του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και ο έλεγχος των ειδικών ημερομηνιών έναρξης εφαρμογής κάθε διάταξης.

■ Το μεγάλο στοίχημα: Από τις εξαγγελίες στην πραγματική προστασία

Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να αλλάξει τους όρους με τους οποίους διαχειρίζονται οι πιστωτές τις ληξιπρόθεσμες οφειλές. Η θέσπιση ανώτατου ορίου στην προκαταβολή, η υποχρέωση απάντησης μέσα σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και η πρόσβαση σε αναλυτικά στοιχεία του χρέους μπορούν να ενισχύσουν τη διαπραγματευτική θέση των οφειλετών.

Το αποτέλεσμα, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από το τελικό περιεχόμενο του νόμου και από την εφαρμογή του στην πράξη. Η ύπαρξη κανόνων δεν αρκεί από μόνη της, εάν δεν συνοδεύεται από αποτελεσματικό έλεγχο και δυνατότητα ουσιαστικής διεκδίκησης των δικαιωμάτων που προβλέπονται.

■ Σχόλιο

Η αντιμετώπιση των κόκκινων δανείων δεν μπορεί να εξαντλείται στην επιτάχυνση της είσπραξης των οφειλών. Χρειάζεται ένα πλαίσιο που να επιτρέπει στον δανειολήπτη να γνωρίζει με ακρίβεια τι χρωστά, πώς προέκυψε το ποσό και ποια ρύθμιση μπορεί πραγματικά να εξυπηρετήσει.

Το πλαφόν 15% στις προκαταβολές και οι αυστηρές προθεσμίες αποτελούν σημαντικές παρεμβάσεις, εφόσον αποκτήσουν δεσμευτικό χαρακτήρα και εφαρμοστούν αποτελεσματικά. Αντίστοιχα, η προστασία όσων τηρούν μια συμφωνία πρέπει να είναι πραγματική και όχι απλώς τυπική.

Το ζητούμενο δεν είναι να ακυρωθούν οι νόμιμες απαιτήσεις των πιστωτών, αλλά να αποτραπούν αδιαφανείς χρεώσεις, αδικαιολόγητες καθυστερήσεις και πρακτικές που καθιστούν αδύνατη μια βιώσιμη λύση. Για πολλές οικογένειες, μια λειτουργική ρύθμιση μπορεί να αποτελέσει τη διαφορά ανάμεσα στη σταδιακή αποπληρωμή και στην απώλεια της περιουσίας τους.

Η δημόσια διαβούλευση και η επικείμενη κοινοβουλευτική διαδικασία θα δείξουν εάν οι εξαγγελίες θα μετατραπούν σε ένα ουσιαστικό δίχτυ προστασίας. Μέχρι τότε, η διάκριση ανάμεσα στις προτεινόμενες αλλαγές και στις διατάξεις που ισχύουν ήδη παραμένει κρίσιμη τόσο για τους δανειολήπτες όσο και για την ενημέρωση της κοινής γνώμης.

■ Πηγές για τη δημοσίευση:

• [Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών — Ανακοίνωση για το νέο πλαίσιο, 7 Οκτωβρίου2026]

(https://minfin.gov.gr/se-diavoulefsi-to-neo-plaisio-gia-ofeiletes-kai-servicers-oles-oi-allages-se-idiotiko-chreos-crypto-kai-chrimatopistiki-agora/).

• [Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών — Δήλωση για την προστασία των συνεπών οφειλετών, 30 Σεπτεμβρίου 2026]

(https://minfin.gov.gr/kyriakos-pierrakakis-prostatevoume-tous-synepeis-ofeiletes-osoi-paraviazoun-tous-kanones-tha-logodotoun/).

• [Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών — Διμερείς συμφωνίες με τράπεζες καιservicers]

(https://minfin.gov.gr/diacheirisi-idiotikou-xreous/rythmisi-ofeilon/dimereis-symfonies-me-trapezes-servicers/).

Παναγιώτης Ράγγος

Λογιστής Φοροτεχνικός  Α΄ Τάξης - 

Πιστοποιημένος Εσωτερικός Ελεγκτή