Φόρο..γνώμες: Δέουσα Επιμέλεια - Όταν ο Λογιστής Καλείται να Είναι Ελεγκτής, Ανακριτής και… Υπεύθυνος για Όλα

Δέουσα Επιμέλεια: Όταν ο Λογιστής Καλείται να Είναι Ελεγκτής, Ανακριτής και… Υπεύθυνος για Όλα

Τα τελευταία χρόνια η έννοια της δέουσας επιμέλειας έχει μετατραπεί σε μία από τις πιο βαριές υποχρεώσεις για τον λογιστή. Στη θεωρία, πρόκειται για έναν μηχανισμό διαφάνειας και πρόληψης παρατυπιών. Στην πράξη, όμως, φαίνεται να έχει εξελιχθεί σε μια διαδικασία όπου ο λογιστής καλείται να αναλάβει ευθύνες δυσανάλογες με τα μέσα που διαθέτει.

Το παράδοξο είναι προφανές: το κράτος ζητά από τον επαγγελματία να διασφαλίσει ότι όλα είναι σωστά, χωρίς όμως να του παρέχει τα εργαλεία για να το κάνει.

Ευθύνες χωρίς πρόσβαση στα πραγματικά δεδομένα

Η δέουσα επιμέλεια προϋποθέτει έλεγχο. Πραγματικό έλεγχο. Όχι απλή συλλογή εγγράφων και δηλώσεων. Ωστόσο, ο λογιστής στις περισσότερες περιπτώσεις βασίζεται αποκλειστικά στα στοιχεία που του παραδίδει ο πελάτης. Δεν έχει πρόσβαση σε τραπεζικές κινήσεις, σε πλήρεις βάσεις δεδομένων ή σε μηχανισμούς διασταύρωσης που θα του επέτρεπαν να επιβεβαιώσει την ακρίβεια των πληροφοριών.

Με άλλα λόγια, καλείται να εγγυηθεί την ορθότητα δεδομένων που στην πραγματικότητα δεν μπορεί να επαληθεύσει πλήρως.

Πρόστιμα που ξεπερνούν την πραγματικότητα του επαγγέλματος

Το δεύτερο μεγάλο ζήτημα είναι οι κυρώσεις. Τα πρόστιμα που προβλέπονται σε περιπτώσεις παραλείψεων ή λαθών είναι πολλές φορές υπέρογκα σε σχέση με τις αμοιβές που λαμβάνει ένας λογιστής για τις υπηρεσίες του.

Ένα γραφείο που διαχειρίζεται εκατοντάδες υποθέσεις μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπο με πρόστιμα χιλιάδων ευρώ για ένα λάθος, μια παράλειψη ή μια πληροφορία που αποδείχθηκε εκ των υστέρων ελλιπής. Η αναλογία ευθύνης και ανταμοιβής μοιάζει να έχει χαθεί.

Ο λογιστής ως ο «εύκολος στόχος»

Σε ένα σύνθετο οικονομικό σύστημα όπου εμπλέκονται επιχειρήσεις, τράπεζες, δημόσιες υπηρεσίες και ελεγκτικοί μηχανισμοί, ο λογιστής καταλήγει συχνά να είναι ο τελευταίος κρίκος της αλυσίδας. Και πολλές φορές ο πιο εύκολος στόχος όταν κάτι πάει στραβά.

Η μεταφορά ευθύνης προς τον επαγγελματία που βρίσκεται πιο κοντά στα φορολογικά δεδομένα ίσως διευκολύνει τη διαδικασία επιβολής κυρώσεων, αλλά δεν λύνει το πραγματικό πρόβλημα του ελέγχου.

Χωρίς εργαλεία, χωρίς σαφές πλαίσιο

Η πραγματική δέουσα επιμέλεια απαιτεί πρόσβαση σε εργαλεία. Ψηφιακές πλατφόρμες ελέγχου, αυτοματοποιημένες διασταυρώσεις στοιχείων, σαφείς διαδικασίες αξιολόγησης κινδύνου. Χωρίς αυτά, η διαδικασία καταλήγει να βασίζεται περισσότερο στην προσωπική κρίση και εμπειρία του λογιστή παρά σε αντικειμενικά δεδομένα.

Και όταν η ευθύνη είναι μεγάλη, η απουσία τέτοιων εργαλείων μετατρέπει την καθημερινότητα του επαγγέλματος σε ένα μόνιμο πεδίο ρίσκου.

Ένα επάγγελμα που ζητά ισορροπία

Κανείς δεν αμφισβητεί τη σημασία της διαφάνειας και της συμμόρφωσης. Η δέουσα επιμέλεια είναι απαραίτητη για τη λειτουργία μιας υγιούς οικονομίας. Όμως, για να είναι αποτελεσματική, πρέπει να βασίζεται σε μια απλή αρχή: ίσες υποχρεώσεις σημαίνουν και αντίστοιχες δυνατότητες.

Ο λογιστής δεν μπορεί να λειτουργεί ως ελεγκτικός μηχανισμός χωρίς πρόσβαση στα εργαλεία του ελέγχου. Και δεν μπορεί να αντιμετωπίζει πρόστιμα που απειλούν την επαγγελματική του βιωσιμότητα για λάθη που συχνά δεν είχε τη δυνατότητα να αποτρέψει.

Αν κάτι χρειάζεται πραγματικά επανεξέταση, δεν είναι η ανάγκη της δέουσας επιμέλειας. Είναι ο τρόπος με τον οποίο εφαρμόζεται στην πράξη.

Γιατί όταν η ευθύνη μεγαλώνει αλλά τα μέσα παραμένουν περιορισμένα, το αποτέλεσμα δεν είναι περισσότερη διαφάνεια. Είναι περισσότερη αβεβαιότητα για έναν ολόκληρο επαγγελματικό κλάδο.

Παναγιώτης Ράγγος

Λογιστής Φοροτεχνικός  Α΄ Τάξης - Οικονομολόγος

Πιστοποιημένος Εσωτερικός Ελεγκτής